Get Started
Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa
Home » Uncategorized  »  Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa
Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa

Seensa

Seerri Daldalaa (Commercial Law) jechuun, seera hojii daldalaa, waligaltee, gurgurtaa, daldaltoota fi dhaabbilee dhuunfaa yookaan mootummaa gidduutti raawwatamu hunda to’atu dha. Itti fayyadama seeraa daldalaa jechuun immoo, daldaltoonni, hojjettoonni, dhaabbileen fi qaamoleen hawaasni itti fayyadaman karaa seera qajeeloo ta’een hojii daldalaa isaanii geggeessuuf itti gargaaraman jechuu dha.

Seerri daldalaa bu’uura hojii diinagdee fi misooma biyya tokkoo keessatti iddoo guddaa qaba. Yoo itti fayyadama sirrii fi seeraan deeggarame qabu ta’e, daldaltoonni nageenya, amanamummaa fi injifannoo argatu; yoo ammoo itti fayyadama sirrii hin qabne ta’e, walitti bu’iinsa, kajeellaa fi rakkoo dinagdee ni fida.


  1. Maaliif Seera Daldalaa Itti Fayyadamuu Qabna?

Itti fayyadama seeraa daldalaa bu’uura misooma hojii daldalaa tokkichaati. Sababni guddaan itti fayyadamuu qabnu keessaa muraasni:

  1. Nageenya seeraa fi amantaa misooma daldalaa keessatti uuma – seerri daldalaa daldaltoota, maamila, fi dhaabbilee gidduutti haala waldhabdee irraa eeguu danda’u uuma.
  2. Daldaltoota fi dhaabbilee eegu – seerri kun daldalaa irratti mirga fi dirqama isaanii ifa godha.
  3. Dorgommii qajeelaa uuma – seerri daldalaa dorgommii daangaa qabu, seeraan bulu, fi wal-qixxummaa gonfateef bu’uura ta’a.
  4. Miseensota hawaasaa hundaaf bu’aa guddaa fidu – hojii daldalaa seeraan bulu yoo jirate, hojii uumuufi misoomni dinagdee saffisa argata.

  1. Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa Akkaataa Qabsoo Daldaltoota Keessatti

Daldaltoonni seera daldalaa akka itti fayyadamanis karaa hedduutu jira:

a) Galmee fi beekamtii seeraan argachuu

Daldaltoonni hojii isaanii eegaluu dura, maqaa dhaabbata isaanii galmeessisu, eeyyama hojii argatu fi bakka hojichaa seeraan mirkaneessu qabu. Kun bu’uura itti fayyadama seeraa daldalaa ti.

b) Waligaltee seeraan tumamee raawwachuu

Hojii gurgurtaa, bittaa, liisii, fi waliigaltee hojii adda addaa raawwatan hundi waliigaltee seeraan mirkanaa’e irratti hundaa’uu qaba. Kun dhimmoota akka “waliigaltee barreeffame, mallattoo fi ragaa seeraa” ni dabalata.

c) Ragaa, galmee fi kitaabota seeraa eegu

Itti fayyadama sirrii seeraa daldalaa keessatti, ragaa hojii fi galmee daldalaa sirnaan kuusuu barbaachisaa dha. Kun yeroo wal-dhabdeen dhufu mirga ofii eeguuf tajaajila.

d) Gibira fi kaffaltii seeraan barbaachisu raawwachuu

Daldaltoonni gibira, kaffaltii mootummaa fi hayyama hojii isaanii sirnaan baasuu qabu. Kun itti fayyadama seeraa daldalaa keessatti qajeelfama guddaa dha.

e) Itti fayyadama tajaajila seeraa fi abukaatoo

Daldaltoonni yeroo dhimmoota seeraa isaanii itti dhiyatan, abukaatoo ykn ogeessa seeraa gargaaramuun ofirraa balaa fi rakkoo ni hir’isa.


  1. Faayidaa Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa
  2. Nageenya fi amanamummaa hojii daldalaa mirkaneessa.
    Daldaltoonni hojii isaanii haala ifa ta’een raawwatu, miseensonni hawaasaa immoo hojii isaanii irratti amanamummaa qabaatu.
  3. Rakkoo fi walitti bu’iinsa hir’isa.
    Seerri daldalaa hojii hundaaf qajeelfama ifaa kenna; kanaaf, waldhabdeen yeroo baay’ee sirnaan furama.
  4. Dorgommii fi misooma daldalaa cimsaa – itti fayyadama sirrii seeraa daldalaa gara dorgommii qajeelaa fi bu’aa guddaa geessa.
  5. Hawaasa fi mootummaa gargaaruu – gibira fi galii seeraan kaffalamuun mootummaa fi hawaasaaf bu’aa fidu.
  6. Hojii fi carraa hojii uuma – dhaabbileen seeraan ijaaraman hojjettoota hedduun ni fayyadu.

  1. Rakkoo Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa Keessatti Mul’atu

Yoo seerri daldalaa sirnaan hin tajaajilamne, rakkooleen akka armaan gadiitti mul’atu:

Hojii seeraan ala raawwatamuun (illegal trade) guddachuu.

Gabaalee dorgommii dhabeeyyii fi daldalaa sobaa.

Daldaltoota fi maamila gidduutti walitti bu’iinsa.

Amanamummaa gabaa dhabuu.

Mootummaan gibira gahaa argachuu dhabuun.


  1. Furmaata fi Tartiiba Itti Fayyadama Sirrii Seeraa Daldalaa
  2. Hubannoo fi leenjii seeraa daldalaa babal’isu – Daldaltoonni fi hojjettoonni seerota daldalaa beekuu qabu.
  3. Bulchiinsa seeraa daldalaa cimaa ijaaruu – Mootummaan sadarkaa naannoo fi federaalaa irratti to’annoo fi tajaajila sirreessu qaba.
  4. Tajaajila abukaatoo fi ogeessota seeraa daldalaa jajjabeessuu.
  5. Hawaasa fi daldaltootaaf qajeelfama ifa ta’e kennuu – ragaa, galmee, fi sirna waligaltee qindeesuun.
  6. Daldaltoonni seera kabajuun dorgommii qajeelaa gaggeessuu.

  1. Fakkeenya Itti Fayyadama Seeraa Daldalaa

Fakkeenyaaf, yoo daldalaan tokko oomisha nyaataa tokko bituu fi gurguruuf waliigaltee seeraan tumame raawwate:

Qabeenya isaa seeraan eegu danda’a,

Maamila waliin walitti bu’iinsa yoo uumame seerri ni himata,

Gibira sirnaan kafala,

Itti gaafatamummaa fi amanamummaa isaa ni mirkaneessa.

Haa ta’u malee, yoo waliigalteen seeraan tumame hin jiru ta’e, walitti bu’iinsi, sobni fi balaa dinagdee ni dhufa.


Xumura

Itti fayyadama seeraa daldalaa jechuun, hojii daldalaa biyya tokko keessatti seeraan bulchuuf, amanamummaa fi misooma dinagdee uumuuf murteessaa dha. Daldaltoonni, dhaabbileen, fi mootummaa waliigaltee seeraa sirrii irratti hundaa’uun hojii gaggeessu qabu. Kun sirna diinagdee birmadummaa qabu, hojii dorgomaa, fi misooma waaraa bu’uura godha.

Seerri daldalaa yoo itti fayyadama gaarii argate, misoomni fi badhaadhinni ni babal’ata; yoo ammoo itti fayyadama sirrii hin arganne, rakkoon, dadhabbiin fi balaa diinagdee ni dhufu. Kanaaf, itti fayyadama seeraa daldalaa sirnaan raawwachiisu jechuun bu’uura guddina fi nageenya biyyaa ti.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *