Get Started
. Dirqama fi Itti Gaafatamummaa Daldaltootaa
Home » Uncategorized  »  . Dirqama fi Itti Gaafatamummaa Daldaltootaa
. Dirqama fi Itti Gaafatamummaa Daldaltootaa

Seensa

Daldalli bu’uura guddina diinagdee fi jijjiirama hawaasummaa ta’ee, biyya keessatti misooma, carraa hojii uumaa fi qabeenya uummataaf bakkalcha guddaa dha. Haa ta’u malee, daldalli akka hojii qulqulluu fi seeraan guutameetti deemuu yoo barbaadame, namoota dalagaa kana keessatti hirmaatan (daldaltoota) irraa dirqamoota fi itti gaafatamummaa murtaa’an ni gaafata.

Seerri Daldalaa (Commercial Law) keessatti, daldaltoonni hojii isaanii keessatti amanamummaa, qulqullina, fi seer-duraa fi seer-duubaa kabajuu qabu. Kana jechuun, daldaltoonni hojii isaanii keessatti seera kabajuun, haqa eeguudhaan, fi dantaa hawaasaa waliin hojjachuun dirqama isaanii guddaa ta’a.

Barreeffama kana keessatti, waa’ee dirqama fi itti gaafatamummaa daldaltootaa bal’inaan ilaalla. Akkasumas, fakkeenya, hiika, fi bu’aalee isa waliin walqabatanis ni ibsina.


  1. Maaliin Daldaltoonni Itti Gaafatamoo Ta’u?

Daldaltoonni hojii isaanii keessatti nama biraa irratti dhiibbaa maalii akka qaban beekuu qabu. Namni daldalaa yoo ta’e, hojii isaa qofa osoo hin taane, hawaasa guutuu irratti miira itti gaafatamummaa qabaachuu qaba. Sababni isaas:

  1. Hojii Daldalaa – hojii jireenya namoota biroo irratti dhiibbaa qaba. Yoo daldalaan tajaajila badaa kennu, gatii dabalu, ykn sobaan tajaajila dhiyeessu, hawaasa miidha.
  2. Itti Gaafatamummaa Seeraa – daldaltoonni seera mootummaa fi qajeelfama daldalaa kabajuun dirqama qabu. Yoo seera cabse, adabbii seeraan gaafatama.
  3. Itti Gaafatamummaa Namaa fi Hawaasaa – hojii daldalaa keessatti amantii, amanamummaa fi walqixxummaa eeguu qabu.

Kanaaf, itti gaafatamummaan daldalaa waan mataa namaa qofa osoo hin taane, waan hawaasa hunda waliin walqabatuudha.


  1. Dirqama Daldaltootaa (Legal Obligations of Traders)

Dirqama jechuun hojii yookaan itti gaafatamummaa seeraan itti murtaa’e dha. Daldaltoonni yeroo hojii isaanii gaggeessan, dirqamoota hedduun itti murtaa’u. Isaan keessaa muraasni:

a) Seera Galmeessuu fi Eeyyama Argachuu

Daldaltoonni kamiyyuu hojii isaanii seeraan akka galmeeffatan fi eeyyama mootummaa argatan dirqama.

Kun hojii isaanii seeraan beekamtii akka argatu godha.

Galmee fi eeyyama malee daldaluun seeraan dhoorkaadha.

b) Qulqullina Oomishaa fi Tajaajila Eegu

Daldalaan oomisha gurguruuf ykn tajaajila kennuuf filate, qulqullina isaa eegu qaba.

Oomisha sobaa, faayidaa hin qabne ykn miidhaa geessisu gurguruun seeraan dhoorkaadha.

Tajaajila gahumsa qabu dhiyeessuun amanamummaa fi hirmaannaa hawaasaa ni cimsaa.

c) Gibira fi Kaffaltii Seeraa Baasuu

Daldaltoonni gibira, kaffaltii galmee, fi baasii mootummaa biroo guutuu qabu.

Gibirri qabeenya biyyaaf harka isa guddaadha. Yoo daldalaan gibira hin kaffalle, seeraan gaafatama.

d) Dhugaa fi Amanamummaa Hojii Eegu

Daldaltoonni yeroo hunda dhugaa dubbachuu, soba irraa of eegu, fi hojii isaanii keessatti amanamummaa eegu dirqama qabu.

Beeksisa sobaa, odeeffannoo dhara, fi miidhaa dhaqqabsiisuun dhorkaadha.

e) Qajeelfama Hawaasummaa Kabaju

Daldaltoonni hawaasa keessa jiraatan kabaju, tajaajila isaanii hawaasaaf bu’a qabeessa taasisuu qabu.

Kun “Corporate Social Responsibility” jedhamuun beekama.

Fakkeenyaaf, daldalaan tokko hojii uummataaf bu’a qabeessa ta’e akka misooma, deeggarsa barnootaa, ykn eegumsa naannoo gochuu danda’a.


  1. Itti Gaafatamummaa Seeraa Daldaltootaa

Itti gaafatamummaan seeraa jechuun, yoo daldalaan seera cabse, seerri itti murtii dabarsu danda’a jechuu dha. Kana jechuun:

  1. Itti gaafatamummaa maallaqaa – Yoo hojii isaa keessatti miidhaa geesse, kaffaltii ykn adabbii maallaqaa ni baasa.
  2. Itti gaafatamummaa yakkaa – Yoo seera daldalaa cabse, yakka raawwate jedhamee mana murtiitti dhiyaachuu danda’a.
  3. Itti gaafatamummaa hawaasaa – Yoo hojii isaa hawaasa miidhuu ykn amantii daldalaa balleessu ta’e, maqaa isaa fi amantii isaa ni dhabaa.

  1. Daldalaa fi Amanamummaa Hojii

Amanamummaan hojii daldalaa bu’uura milkaa’ina daldalaa dha. Daldalaa tokko yoo amanamummaan hojjechu dadhabe:

Maqaa isaa ni balleessa,

Abbootii maallaqaa irraa gargaarsa hin argatu,

Hawaasni itti hin amanu,

Gabaan isaa ni laafu.

Kanaaf, daldalaan hojii isaa keessatti:

Dhugaa dubbachuu,

Gatii sirrii fayyadamu,

Tajaajila gahumsa qabu kennuu,

fi seera kabajuun hojjechuu qaba.


  1. Fakkeenya Qabatamaa

Fakkeenyaaf, yoo daldalaan tokko oomisha nyaataa gurguru:

Yoo oomishni sun qulqullina hin qabu ta’e, miidhaa fayyaa geessa; kanaaf itti gaafatamummaa seeraa qaba.

Yoo sobaan “Oomishni keenya haaraa dha!” jedhee gurgure, amanamummaa isaa ni balleessa.

Yoo gibira hin kaffalle, mootummaa irraa adabbii ni argata.

Fakkeenya kana irraa hubachuun ni danda’ama: itti gaafatamummaan daldalaa waan xiqqoo miti, waan hawaasa hunda waliin walqabatuudha.


  1. Bu’aalee Itti Gaafatamummaa fi Dirqama Kabajuun Argaman

Daldaltoonni yoo dirqamoota isaanii guutan, bu’aalee gurguddoo ni argatu:

Amantii fi wal amantaa hawaasaa ni argatu.

Guddina hojii fi gabaa isaanii ni mirkaneessu.

Seeraan tasgabbaa’anii hojjachuu danda’u.

Mootummaa fi hawaasa biratti kabajaa argatu.

Kanaaf, dirqama fi itti gaafatamummaa kabajuun bu’a qabeessa dha, hojii isaanii bara baraan itti fufuu ni dandeessu.


Xumura

Daldalaa jechuun hojii dinagdee qofaa miti, hojii itti gaafatamummaa, amanamummaa, fi seera kabajuu barbaaduudha. Daldaltoonni yoo dirqamoota isaanii guutan, hawaasaaf fakkeenya gaarii ta’u, mootummaa waliin waliigaltee cimaa qabaatu, fi hojii isaanii bara baraan tiksuu danda’u.

Itti gaafatamummaan fi dirqamni daldaltootaa bu’uura seeraa daldalaa fi misooma diinagdee biyyaati. Kanaaf, daldalaa kamiyyuu ta’e — dargaggoo, dubartii, ykn dhaabbata guddaa — hojii isaa keessatti amanamummaa, seera, fi hawaasa eegu qaba. Kun bu’a qabeessa, nagaa fi misooma waaraa fiduu danda’a.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *