Yakka Cunqursaa Sanyii (Genocide), jechuun afaan Oromootiin hiikamee, yakka addunyaatti beekamaa fi seera yakkaa Federaalaa Itoophiyaa keessattis akka miidhaa hundarra cimaatti ilaallamudha. Kun gocha nama tokko irratti xiyyeeffatu osoo hin taane, garee bal'aa sanyii, saba, amantii, yookiin hawaasaa guutummaatti yookiin gartokkeen balleessuuf kaayyoo qabamee raawwatamudha.
Seeraan ala gocha akkanaa raawwachuun, kaayyoo isaa isa hamaa wajjin, yakka miidhaa guddaa geessisuu keessaa isa tokkoffaa ta'ee seeraan tumameera.

Yakka Cunqursaa Sanyii (Genocide) Maali?
Yakka cunqursaa sanyii kan adda isa taasisu kaayyoo (intent) isaati. Gochaan sun yakka cunqursaa sanyii ta'uuf, namni yookiin gareen raawwate sun "kaayyoo garee sanyii, saba, amantii yookiin hawaasa tokko guutummaatti yookiin gartokkeen balleessuu" qabaachuu qaba. Kaayyoon kun yoo jiraate, gochoonni raawwataman hundinuu yakka kana keessatti ramadamu.
Gochoota Yakka Cunqursaa Sanyii Jalatti Ilaallaman
Seerri Yakkaa Federaalaa Itoophiyaa yookiin seera addunyaa (Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide) gochoota shan (5) gurguddoo yakkicha hundeessan akka armaan gadiitti tarreessa:
- Miseensota Garee Sanaa Ajjeesuu: Namoota garee sana keessaa bahan du'aan adabuu. Kunis ajjeechaa kallattiin yookiin ajjeechaa haalota adda addaa uumuun hordofsiisuu ni danda'a.
- Miidhaa Qaamaa yookiin Sammuu Cimaa Geessisuu: Namoota garee sana keessaa bahan irratti miidhaa foonii yookiin sammuu cimaa kan yeroo dheeraaf hir'ina uumu yookiin bara jireenyaaf nama miidhu raawwachuu.
- Haalota Jireenyaa Hamaa Uumuun Balleessuuf Dirqisiisuu: Gareen sun akka guutummaatti yookiin gartokkeen hin jiraanneef haalota jireenyaa kan jireenya isaanii irraan gadi buusuu yookiin du'aaf dirqisiisuu uumuu. Fakkeenyaaf, nyaata, bishaan yookiin yaalaa dhoorkuu.
- Tarkaanfii Ilmaan Namootaa Dhalachuu Dhoorkuuf Kaayyeffate Fudhachuu: Gochoota gareen sun akka baay’atee yookiin akka dhalchiisuu hin dandeenye godhu raawwachuu. Fakkeenyaaf, haadholii dirqisiisanii yookiin mala biraatiin akka ulfa baasan gochuu.
- Ijoollee Garee Tokkoo Fedha Isaanii Ala Gara Garee Biraatti Dabarsuu: Ijoollee garee balleeffamuu qabu keessaa fudhatanii gara garee biraatti dabarsuudhaan sanyii isaanii akka dhaban gochuu.
Maaliif Adabbiin Isaa Cimaa Ta'a?
Yakka cunqursaa sanyii kan akka yakka cimaatti ilaallamuuf sababa gurguddoon jiru.
- Sarba Mirga Bu'uuraa: Yakki kun mirga dhala namaa isa duraa fi bu'uuraa, jechuunis mirga jireenyaa fi mirga gareedhaan jiraachuu sarba.
- Bal'ina Miidhaa: Ajjeechaa yookiin miidhaa qaamaa nama tokko irratti raawwatamu irraa adda ta'ee, yakki cunqursaa sanyii saba yookiin garee bal'aa irratti miidhaa geessa. Kanaaf miidhaan inni hawaasa irratti geessisu daangaa hin qabu.
- Dabalaasa Wal-dhabdee: Gochi kun yeroo dheeraaf miidhaa sammuu fi wal-dhabdee garee gidduu jiru cimsa.
Yakka Cunqursaa Sanyii fi Seera Itoophiyaa
Seerri Yakkaa Federaalaa Itoophiyaa (kan bara 2004/2005) tumaalee yakka cunqursaa sanyii ilaalchisee jiru fudhatee akka yakkaatti tumee jira. Kana malees, Itoophiyaan waadaalee addunyaa kan akka UN Genocide Convention kan miseensa taate waan taateef, dirqama seera addunyaa kan yakka kana ittisuu fi adabsiisuu fudhatteetti.
Kanaaf, yoo yakki kun biyya Itoophiyaa keessatti yookiin lammilee Itoophiyaatiin ala biyyattii irratti raawwatame, Seerri Yakkaa Federaalaa Itoophiyaa hojii irra ooluu danda'a.
Adabbii Ulfaataa
Yakka cunqursaa sanyii adabbiin isaa cimaa dha. Akka gochaa fi miidhaa geessifameetti, adabbiin hidhaa yeroo dheeraa irraa hanga hidhaa umurii guutuutti yookiin haala addaa keessatti adabbii cimaan biraan murtaa'uun ni danda'ama. Seerri cimaa ta'uun isaa dhimma kanaan ilaalame, miidhaa cimaa fi gocha sanyii guutummaatti balleessuuf kaayyeffate jiru agarsiisa.
Yakka Cunqursaa Sanyii yeroo hundumaa gocha namummaa fi waliigaltee addunyaa sarbuu akka ta'e yaadachuun barbaachisa. Yakka kana ittisuun nageenyaa fi wal-qixxummaa uumamaa kabachiisuuf dirqama dhala namaa hundaati
