Get Started
Waa’ee Seera Daldalaa Maali?
Home » Uncategorized  »  Waa’ee Seera Daldalaa Maali?
Waa’ee Seera Daldalaa Maali?

Seerri Daldalaa jechuun, hojii daldalaa fi walitti dhufeenya daldaltootaa, dhaabbilee, fi hawaasa keessatti raawwatamu seeraan to’atu dha. Hiikkaan salphaan, seerri daldalaa kaaroorri daldalaa, waliigaltee, gurgurtaa, gatii, tajaajila, liizii, fi kireeffannaa akkasumas dhaabbata daldalaa hundeessuu fi bulchuu irratti qajeelfama kennu dha.

Seerri kun, akka daldalli itti fufiinsa qabu, haqa fi amanamummaa bu’uureffatu, akkasumas waliigalteen namoota jidduu jiru sirnaan raawwatamu taasisa.
Inni ijoon kaayyoo isaa, daldala haqa qabeessa fi amanamaa ijaaruu dha.


  1. Kaayyoo fi Faayidaa Seera Daldalaa

Seerri daldalaa hawaasa keessatti hojii dinagdee sirnaan akka gaggeeffamu gochuuf murteessaa dha. Kaayyoon isaa gurguddoo muraasni:

✅ a) Daldala Sirna Qabeessa Ijaaruu

Seerri daldalaa daldaltoota, dhaabbilee fi qaamolee daldalaa akka waliigalan, waliigalteen isaanii akka sirrii fi seeraan mirkanaa’u taasisa. Fakkeenyaaf, yoo nama tokko oomisha gurguruuf waliigaltee mallatteesse, seerri kun akka waliigalteen sun seeraan hojiirra oolu fi akka walii galtee cabsuun adabbii fidu** murteessa.

✅ b) Hojii Daldalaa Tumsuu fi Guddina Dinagdee Fayyaduu

Seerri kun daldaltoota haaraa akka hojii jalqaban ni jajjabeessa. Sababni isaas seerri kun mirga daldalaa eegu fi daldalaa haqa qabeessa taasisu waan ta’eef, namni tokko soda malee hojii daldalaa jalqabu danda’a.

✅ c) Falmii fi Madda Rakkoo Hiikuu

Yoo daldaltoonni waliigaltee irratti wal falman, seerri daldalaa karaa falmii seera qabeessa ittiin rakkoo isaanii hiikan ni kenna. Kanaaf, qabeenya fi amantaan isaanii hin badu.


  1. Itti Fayyadama Seera Daldalaa Keessatti

Seerri daldalaa bakka hedduu itti fayyadama:

Waliigaltee Gurgurtaa: fakkeenyaaf, yoo nama tokko mootooraa gurguruuf waliigaltee seeraan qopheesse.

Hojii Dhaabbilee Daldalaa: dhaabbilee akka “PLC”, “Share Company”, fi “Sole Proprietorship” jedhanii hundeessuuf seerri kun qajeelfama kenna.

Bittaa fi Gurgurtaa: waan bitamu fi gurguramu irratti sirna seera qabeessa kaa’a.

Qooda fi Faayidaa Dhiheessuu (Investment) irratti seera tumuu fi raawwii to’achuuf ni fayyada.


  1. Haala Seerri Daldalaa Itoophiyaa Keessatti Jiraatu

Itoophiyaatti, Seerri Daldalaa yeroo jalqabaaf waggaa 1960moota keessa tumame, booda immoo yeroo adda addaatti haaromsamee fooyya’a.
Seerichi yeroo ammaa kanaa irratti hundaa’e, Commercial Code of Ethiopia (Proclamation No. 1243/2021) jedhamuudha. Kunis seera haaraa fi ammayyaa ta’ee, yeroo ammaa itti fayyadamaa jirani dha.

Seerichi sadarkaa gurguddoo sadii qaba:

  1. Seera Daldalaa Guutuu (General Commercial Law)
  2. Seera Dhaabbilee Daldalaa (Business Organizations Law)
  3. Seera Gurgurtaa fi Tajaajila (Sale and Service Law)
  4. Seera Liizii, Tajaajila fi Hojii Daldalaa Adda Addaa (Commercial Contracts)

  1. Qabiyyee Seera Daldalaa Ijoon

🔹 a) Waliigaltee Daldalaa (Commercial Contract)

Waliigaltee jechuun waliigaltee nama lamaa fi ol ta’anii, hojii tokko irratti walii galan. Seerri daldalaa, waliigaltee keessatti:

Akka waliigalteen seeraan hojiirra oolu,

Akka mirgi fi dirqama waliigalaa ifatti ibsamu,

Akka waliigaltee cabsuun adabbii fidu, ni ibsa.

🔹 b) Dhaabbata Daldalaa (Business Organization)

Namoonni lama yookaan caalaa yoo daldalaaf walii galan, dhaabbata daldalaa ijaaruu danda’u. Fakkeenyaaf:

Private Limited Company (PLC)

Share Company

Partnership

Seerri kun haala hundeessuu, bulchuu fi xumura dhaabbata daldalaa ifatti ibsa.

🔹 c) Gurgurtaa fi Tajaajila (Sale & Service)

Seerri kun, gurgurtaa irratti — akka gatii fi oomisha walii galan, oomishni qulqullina qabu, fi bittaa/gurgurtaan haqa qabeessa ta’u to’ata.

🔹 d) Faayidaa fi Qabeenya

Daldaltoonni faayidaa argachuu fi qabeenya isaanii tikfachuuf seerri kun daangaa fi qajeelfama kenna.


  1. Fakkeenya Qabatamaa:

Fakkeenyaaf, yoo Abdii jedhamu tokko fi Ayaan jedhamtu waliigaltee gurgurtaa mi’eessituu (coffee) irratti mallatteessan, seerri daldalaa ni ilaala:

Waliigalteen sirnaan barreeffamee jiraa?

Gatii fi yeroo kaffaltii ifa ta’ee kaa’ameera?

Oomishni qulqullina qaba moo miti?

Yoo waliigaltee cabse, eenyu itti gaafatama qaba?

Kun hundi Seera Daldalaa jalatti qoramuudhaan murteessaa ta’a.


  1. Faayidaa Seera Daldalaa Hawaasaaf
  2. Daldaltoota amanamoo fi bilchina qaban horata.
  3. Qabeenya fi haqa dhuunfaa namaa eega.
  4. Daldala sobaa, hatattamaa fi malaammaltummaa irraa hambisa.
  5. Dinagdee biyyoolessaa jabeessa.
  6. Hojii daldalaa haqa qabeessa fi itti fufiinsa qabu uuma.

  1. Xumura

Walumaagalatti, Seerri Daldalaa bu’uura guddina dinagdee fi nageenya hojii daldalaa dha. Inni hojii daldalaa hunda sirnaan akka raawwatamu, waliigalteen akka seera hordofu, fi rakkoon yoo uumame seeraan akka hiikamu taasisa.

Yoo daldaltoonni, hojjettoonni, fi hawaasni seera kana beekan, daldalli sirna qabeessa, amanamaa fi milkaa’aa ni ta’a.


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *