Get Started
SEENAA OROMOO: JALQABAA HANGA DHUMAATTI
Home » Uncategorized  »  SEENAA OROMOO: JALQABAA HANGA DHUMAATTI
SEENAA OROMOO: JALQABAA HANGA DHUMAATTI

Ummanni Oromoo ummata Kuushota keessaa tokko yoo ta’u, seenaa dheeraa bara kumaatama hedduu qaba. Lafaa fi aadaa garaa garaa keessa babal’achuun, mootummaa fi sirna siyaasaa mataa isaa qabaachuudhaan biyyoota Bahaa Afrikaa keessatti ummata guddicha ta’e.


1️⃣ EESSA IRTTII DHUFAN? — Oromoo fi Kuush

✔ Oromoo gosoota Kuushota keessaa guddicha
✔ Afaani isaanii — Afaan Oromoo — afaan Kuushii bal’inaan dubbatamu
✔ Biyyoota Kaaba Bahaa Afrikaa (Bakka ammatti Itoophiyaa, Keeniyaa, Somaaliyaa…) keessatti jiraachaa turan

Seenaa qabeenyaan, Oromoon lafa bal’aa irratti qooddachiisaa fi aangawaa ture. Qonnaa, horii-bulchuu, daldala, sirna siyaasaa fi amantaa mataa isaa qabu ture.


2️⃣ SIRNA GADAA — Bu’uura Siyaasaa fi Hawwii Oromoo

Gadaan sirna heera, seeraa fi dimokraasii durii addunyaatti beekamu:

  • Bulchiinsi waggaa 8-8 jijjiirama
  • Abbootiin Gadaa seera fi nageenya eeguu
  • Dubartiin haqa fi kabaja ol’aanaa qabdu
  • Hawwii fi firoottummaan jabaatu

UNESCO-n Gadaa Heritage addunyaatti galmeesse — mallattoo kabajaa Oromooti.


3️⃣ OROMOO BARA DURII — Babal’ina fi Hojii Diinagdee

✔ Oromoon horii guddaa qaba
✔ Qonnaa fi qabeenya lafa irratti hirmaata
✔ Daldala zayitaa, geesii, dhadhaa, wayinii fi mucucauraa

Lafa bal’aa naannoo:

  • Wallaggaa
  • Baalee
  • Harargee
  • Shawaa
  • Arsi
  • Gujii
  • Booranaa

…gara bahaa fi kibbahatti babal’ate.


4️⃣ WALWARAANSHAA FI DOKKOSAA BARA 16–19ffaa

Yeroo mootummoonni Abisiiniyaa fi hamma tokko alagaa biroo humnaan babal’atan, Oromiyaa irratti:

  • Haleellaa
  • Gabrummaa
  • Qabeenya saamuu

adeemsifame. Mootummaan Minilik II bara 1880–1890tti humnaan Oromiyaa guutuu to’ate. Kana booda:

  • Afaanii ukkaamame
  • Aadaan duubatti deebi’e
  • Lafa irraa buqqa’inni cimaa raawwatame

Kun seenaa boohichaa Oromoo keessatti baay’ee yaadatama.


5️⃣ QABSOO BILISUMMAA OROMOO — Dhaabbiilee fi Gootota

Oromoon bilisummaa fi mirga ofiin bulchuu deebifachuuf waggoota dheeraaf falmaa gaggeesse:

⇒ Gootota seenaa keessa galan

  • Jaal Umar Dararaa
  • Elemo Qiltu
  • Hussein Sora
  • Baroo Tumsaa
  • Haacaaluu Hundeessaa – sagalee bilisummaa guyyaa guyyaan beeksisee

⇒ Dhaabbiilee qabsoo

  • OLA/OLF – Bilisummaa Ummata Oromoof ka’e
  • Qorannoofi sochiin siyaasaa gara garaa

Qabsoon yeroo dheeraaf gaggeeffame, guddina siyaasaa fi aadaa Oromoo deebisee ifoomse.


6️⃣ OROMOO HAR’A — Bilisummaa Aadaa, Afaanii fi Siyaasaa

Har’a:

  • Afaan Oromoo afaan hojii Federaalaa keessa seene
  • Aadaan, faaruu, sirna Irreechaa addunyaatti beekkamtii argachaa jira
  • Barattoonni, daldaltoonni, hayyoonni hedduun dagaagaa jiru
  • Oromiyaan biyya keessaa naannoo guddicha

Irreechaan mallattoo:

  • Tokkummaa
  • Nagaa
  • Galataa Waaqaati

✅ SUMMARY — Seenaa Oromoo Gabaabumatti

Kutaa SeenaaIbsa
Jalqaba KuushiiOromoo ummata Kuushii
Sirna GadaaDimokraasii durii addunyaatti fakkeenya
Biyyoota duriiQonnaa & horii guddaa
GabrummaaAbisiiniyaan humnaan to’atte
Qabsoo bilisummaaDhaabbiilee fi gootota hedduu
Har’aDagaagina siyaasaa, aadaa, afaanii

✅ Amma Eenyu Oromoodha?

Oromoon:

  • Ummata seenaa guddaa qabu
  • Ejjennoo, kabaja fi Gadaa ittiin of bulchu qabu
  • Aadaa addunyaa boonsu qabu
  • Mirga ofiin bulchuu gaafatu
  • Har’a gara ifa guddaatti tarkaanfataa jiru!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *