Get Started
Qaalina Jireenyaa: Hir’ina Gatii Maallaqa Biyyaa (Currency Depreciation) fi Dhiibbaa Isaa Maalidha?
Home » Uncategorized  »  Qaalina Jireenyaa: Hir’ina Gatii Maallaqa Biyyaa (Currency Depreciation) fi Dhiibbaa Isaa Maalidha?
Qaalina Jireenyaa: Hir’ina Gatii Maallaqa Biyyaa (Currency Depreciation) fi Dhiibbaa Isaa Maalidha?

Yeroo waa'ee qaalina jireenyaa (inflation) dinagdee biyya tokkoo keessatti dubbannu, sababoota biyya keessaa kanneen akka baasii oomishaa ykn fedhii gabaa qofa miti kan ilaallu. Sababni gurguddaan tokko kan biyya alaa irraa dhufee gatii wantoota hundaa dabalu, "Hir'ina Gatii Maallaqa Biyyaa" (Currency Depreciation/Devaluation) jedhamuudha. Kunis gatiin maallaqa keenyaa (local currency) maallaqa biyyoota alaatti (doolaara, yuuroo, ykn istarliingitti) yeroo gad-aanaa ta'uu ykn "laafuu" jechuudha.

Hir'ina Gatii Maallaqaa Maalummaansaa

Hir'inni Gatii Maallaqa Biyyaa (yeroo dinagdeen gabaa walabaatiin murtaa'u, Depreciation jedhama, yeroo mootummaan murteessu immoo Devaluation jedhama) jechuun, maallaqa biyyattii sanaa, maallaqa biyya alaa bitachuuf maallaqa dabalataa kanfaluu danda'uu jechuudha.

Fakkeenyaaf: Amma dura, doolaara tokko ($1) bitachuuf maallaqa biyyaa keenyaa 50 yoo kanfalle, gatiin maallaqa keenyaa yeroo hir'atu, doolaara tokko bitachuuf maallaqa biyyaa 70 ykn 80 kanfaluu dandeenya.

Kana jechuun, maallaqni keenya "laafee" (weakened) jira, ykn gatiin isaa hir'ateera. Rakkoon dinagdee kun ammoo, gatii wantoota biyya alaa irraa galan (imports) waan dabaluuf, qaalina jireenyaa cimaa ta'ee nutti deebi'a.

Maddoota Gurguddoo Hir'ina Gatii Maallaqa Biyyaa

Wantoonni bu'uuraa gatiin maallaqa biyyaa akka hir'atu taasisan gurguddoon kanneen armaan gadiiti:

1. Hir'ina Galii Biyya Alaa (Trade Deficit/Low Foreign Currency Reserves)

Kun kan uumamu yeroo biyyi tokko wantoota baay'ee biyya alaa irraa galfattu (import), garuu wantoota baay'ee biyya alaatti gurguruu (export) baatte.

  • Sababa: Biyyi tokko wantoota galfattuuf doolaaraan kanfaluu qabdi. Yeroo baay'ee galfattu, doolaara baay'ee biyya keessaa baasti. Garuu yeroo gurgurtaan (export) biyya alaatti hin jirre, doolaara galchitu xiqqaadha. Kunis, kuufamni maallaqa biyya alaa (foreign currency reserves) biyyattii keessa jiru ni hir'ata.
  • Bu'aa: Yeroo doolaarri biyya keessaa xiqqaatu, maallaqa doolaaraa argachuuf jecha, daldaltoonni maallaqa biyyaa keenyaa dabalataa kanfaluuf dirqamu. Kunis gatiin maallaqa keenyaa akka hir'atu godha.

2. Dhiibbaa Siyaasaa fi Tasgabbii Dhabuu (Political Instability and Uncertainty)

Namoonni maallaqa invest gootan (investors) biyya tasgabbii hin qabne, akkasumas mootummaan yeroo yerootti hin jijjiiramne keessatti maallaqa isaanii kaa'uu hin fedhan.

  • Sababa: Waraanni, muddammi siyaasaa, ykn jijjiiramni seera dinagdee hin beekamne yoo uumame, namoonni maallaqa isaanii biyya alaatti baasuu jalqabu.
  • Bu'aa: Yeroo investaroonni fi uummanni maallaqa biyyaa isaanii gara doolaaraatti jijjiiranii baasan, fedhiin maallaqa doolaaraa ni guddata. Kunis deebi'ee gatiin maallaqa biyyaa akka hir'atu gochuun maallaqni biyyatti sun gatii akka dhabu taasisa.

3. Qaalina Jireenyaa Biyya Keessaa Ol-Ka'aa (High Domestic Inflation)

Qaalini jireenyaa biyya keessaa (Dabalata Baasii Oomishaa fi Fedhii Gabaa) yeroo ol ka'u, gatii maallaqaa irratti dhiibbaa fida.

  • Sababa: Yeroo gatiin wantootaa biyya keessaa ol ka'u, oomishni biyyattii sun biyya alaa wajjin wal-dorgommii keessatti ni qaal'a. Kanaaf, biyyoota alaa oomisha keenya bitachuu irraa ni qusatu.
  • Bu'aa: Gurgurtaan biyya alaatti yoo hir'ate, galii doolaaraa biyyattiin argattu ni hir'ata. Kunis, akka armaan olitti ibsametti, maallaqni biyyaa doolaara wajjin wal bira qabamee yoo laalamu, gatiin isaa akka gadi bu'u taasisa.

Dhiibbaa Hir'ina Gatii Maallaqa Biyyaa Qaalina Jireenyaa Irratti

Dhiibbaan Hir'ina Gatii Maallaqa Biyyaa kun maallaqa biyyaa irraa gara qaalina jireenyaatti akka armaan gaditti dabala:

  1. Gatii Galchii Waan Alaa Dabalu: Biyyi tokko wantoota bu'uuraa, kanneen akka boba'aa, qorichaa, meeshaalee suuqii fi albuuda oomishaatti biyya alaa irraa galfatti. Gatiin maallaqa biyyaa yeroo hir'atu, wantoota galfaman kana bituuf maallaqa dabalataa waan kanfalamuuf, gatiin wantoota sanaa ni dabala.
  2. "Qaalina Galchii" (Imported Inflation): Gatiin wantoota galfaman kun kan dabalu, daldaltoonni waan galfatan sana gatii dabalataan gurguruuf dirqamu. Kunis gatii waliigalaa biyya keessaa (aggregate price level) irratti dhiibbaa guddaa fida.
  3. Maddi Bu'uuraa Dabalu: Warshaalee biyya keessaatti oomishanillee, yeroo baay'ee albuuda bu'uuraa (raw materials) biyya alaa irraa galfatu. Gatiin maallaqa biyyaa yoo hir'ate, baasiin albuudaa kanaa guddata. Kunis deebi'ee gatii wantoota biyya keessaa oomishaman sana akka dabalu gochuun qaalina jireenyaa ni babal'isa.

Xumura

Hir'inni Gatii Maallaqa Biyyaa (Currency Depreciation/Devaluation) kun qaalina jireenyaa (inflation) fiduu keessatti ga'ee bu'uuraa taphata. Dinagdeen tokko maallaqa biyya alaa (doolaara) irratti baay'ee hirkannaa yoo qabaate, gatiin maallaqa isaa yoo laafe, humni bitinsaa uummataa ni hir'ata. Rakkoo kana hiikuuf, mootummaan galii doolaaraa gurgurtaa biyya alaatti dabaluu qaba, akkasumas tasgabbii siyaasaa fi dinagdee biyya keessaa mirkaneessuu qaba.


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *