Dhukkubni Faayii Baallaa, yookaan "Istirookii" jedhamuun beekamu, dhibee sammuu keessaatti hatattamaan uumamu fi lubbuu galaafatuun sadarkaa lammaffaa yookaan sadaffaa irratti addunyaa irratti argamu dha. Sammuun keenya to'annoo qaama keenya guutuu waan qabuuf, dhibeen Istirookii tokko miidhaa guddaa fi yeroo hunda kan hin deebine fiduu danda'a.
Dhukkubni Faayii Baallaa (Stroke) Maalidha?
Dhukkubni Faayii Baallaa kan uumamu yeroo dhiigni gara Sammuutti deemu toora isaa dhaba yookaan hir'atu dha. Sammuun keenya daqiiqaa tokkoof illee oksijiinii fi soorata dhabuu hin danda'u. Yeroo dhiigni gahaa hin taane, seelonni sammuu battalumatti du'u jalqabu.
Gosti Dhukkuba Faayii Baallaa gurguddoon lamatu jiru:
- Istirookii Iskeemikii (Ischemic Stroke) - Kan Cufame:
- Kun gosa Istirookii baay'inaan mul'atu (87% ol).
- Kan uumamu yeroo ujummoonni dhiigaa gara sammuutti deeman dhiiga itituu (blood clot) yookaan cooma walitti kuufameen cufaman dha.
- Sababni dhiigni gara kutaa sammuu sanaatti deemu dhaabbatuun miidhaan ga'a.
- Istirookii Heemoorraajikii (Hemorrhagic Stroke) - Kan Dho'e:
- Kun gosa xiqqoo mul'atu (13% gadi), garuu gosa baay'ee hamaa dha.
- Kan uumamu yeroo ujummoonni dhiigaa sammuu keessaa dhoohan (rupture) fi dhiigni gara keessa sammuu dhangala'u.
- Dhiigni dhangala'u sun sammuu irratti dhiibbaa uumee miidhaa guddaa fida. Sababni guddaan kanaa dhiibbaa dhiigaa (Hypertension) yeroo dheeraaf hin to'atamne dha.
Mallattoolee Istirookii - Yoo Mul'atan Maal Gochuun Qabna?
Dhukkubni Faayii Baallaa miidhaa sammuu inni geessu hir'isuuf yeroon murteessaa dha. Hatattamaan gara mana yaalaa deemuu danda'uuf Mallattoo FAD-KAA kana yaadadhu:
| Mallattoo Asoosamaa | Hiika Isaa | Maal Gochuu Qabna? |
| Face Drooping (Fuula Jallachuu) | Kutaan fuula tokko jallata. Yeroo kofaltu yookaan arraba baaftu tokko duwwaan akka laafuu yookaan hin sochoone argita. | Yeroo qabaa. |
| Arm Weakness (Harka Dadhabuu) | Harki yookaan miilli tokko battalumatti dadhaba. Yeroo harka lamaan ol qabdu, harki miidhame gadi laafa yookaan deebi'a. | Yeroo qabaa. |
| Speech Difficulty (Haasawa Dadhabuu) | Haasawa dubbachuun ulfaata. Nama sana haasofsiisi. Sagaleen isaa ciqaa yookaan wallalaa sitti fakkaachuu danda'a. | Yeroo qabaa. |
| Time to call (Yeroon Waamichaa) | Mallattoolee kanneen yoo argite yeroo gubdu malee hatattamaan mana yaalaa waami (yookaan nama tokko si geessu barbaadi). | Hatattamaan gara mana yaalaa deemsisi! |
Waan yaadachuu qabdu: Mallattooleen Istirookii kun kan mul'atan yeroo baay'ee qaama gam tokko irratti (fuula, harka, fi miila). Miidhaan sammuu karaa bitaa yoo ga'e, qaamni mirgaa laafa. Miidhaan gara mirgaa yoo ga'e, qaamni bitaa laafa.
Sababoota fi Akka Ofirraa Ittisan
Dhukkubni Faayii Baallaa dhibee hatattamaa ta'us, dhibee ofirraa ittisuun danda'amu dha. Sababoonni gurguddoon dhibee kanaaf nama saaxilan akkuma Dhukkuba Onnee Iskeemikii, dhibeewwan jireenyaa waliin wal qabatan dha.
| Sababoota Balaa Guddaa Qaban | Akka Ofirraa Ittisan |
| Dhiibbaa Dhiigaa Ol-Ka'aa (Hypertension) | Dhiibbaa dhiigaa yeroo hunda qoricha (dooktaraan ajajame) fi jijjiirama jireenyaa (nyaata soogidda xiqqoo qabu) to'achuu. Kun sababa Istirookii isa jalqabaa ti. |
| Dhibee Sukkaaraa (Diabetes) | Sukkaara dhiigaa yeroo hunda to'achuu fi qorachuun ujummoolee dhiigaa sammuu eeguuf gargaara. |
| Dhibee Onnee (Fibrillation Atrial) | Dhibeen kun onneen akka gaariitti hin hojjenne taasisee dhiigni akka ititu (clot) taasisa. Qorichoonni dhiiga dhangalaasan (blood thinners) fayyadamuun ittisuuf gargaaru. |
| Tamboo Xuuxuu (Smoking) | Tamboon ujummoolee dhiigaa ni cimsa, dhiibbaa dhiigaa ol kaasa, akkasumas dhiigni akka ititu ni taasisa. Hatattamaan dhaabuu qabda. |
| Ulfaatinna Garmalee & Sosochii Dhabuu | Jireenya kee keessatti sosochii qaamaa dabalii (deemuu, fiigichaa) fi ulfaatina sirrii eegi. Kun dhiibbaa dhiigaa fi sukkaara to'achuuf gargaara. |
| Cooma Garmalee (High Cholesterol) | Nyaata cooma hamaa xiqqoo qabu filachuu fi yeroo barbaachisaa ta'etti qoricha cooma hir'isuu fudhachuu. |
Guduunfaa
Dhukkubni Faayii Baallaa miidhaa guddaa kan fidu, yeroo hunda yoo ta'e lubbuu kan galaafatu dha. Garuu dhibee miidhaan isaa hir'isuuf yeroo gabaabaatti nama yaalamee fayyaa sammuu isaa deeffatuu danda'u dha.
Namoonni baay'een mallattoo Istirookii kan yeroo gabaabaaf dhufuu fi deemu, kan Istirookii Xiqqoo (TIA - Transient Ischemic Attack) jedhamu hin beekan. TIA mallattoo balaa guddaa Istirookii guutuu kan itti aanuuf jiru ta'uu waan danda'uuf, mallattoo FAD-KAA yoo argite yeroo gubduu malee hatattamaan mana yaalaa deemuu qabda!
