Yakka gudeeddii dirqisiisni raawwatamuu (Rape) keessummeessuun dhimma seeraa qofa osoo hin taane, hawaasa, mirga dhala namaa fi kabaja namaatti kan fiduudha. Seerri Yakkaa Itoophiyaa (2004) yakka kanaaf iddoo guddaa kennee, sirna adabbii cimaa diriirsuun, hawaasa eeguuf fi gocha kana guutummaatti ittisuuf yaala. Barreessaa kana keessatti, hiika yakka kanaa seera Itoophiyaatiin akkaa kennamu, wantoota yakka kana guutaniif fi adabbii yakkamaan argatu bal'inaan ni ilaalla.
Hiikni Seeraa Gudeeddi Dirqisiisni Raawwatamuu (Art. 620)
Seerri Yakkaa Itoophiyaa, keeyyata isaa 620 jalatti, hiika yakka gudeeddii ifa godha. Hiikni kun dhimmoota gurguddoo sadii (3) irratti xiyyeeffata:
1. Saalqunnamtii Dirqisiisni Raawwatamuu:
Yakkichi saalqunnamtii raawwachuu barbaada. Garuu, wanti gudeeddiidhaaf isa taasisu, walii galtee (consent) qulqulluu fi of-beekuu dhabuudha. Namni tokko dubartii yookiin nama kamiyyuu akka saalqunnamtii raawwatuuf dirqisiisee yoo raawwate yakkicha ta'a. Dirqisiisuun kun karaa sadii gurguddoon mul'achuu danda'a:
- Humna (Violence) fi Sodaachisa Guddaa (Grave Intimidation) Fayyadamu: Yakkamaan humna qaamaa yookiin sodaachisa lubbuu yookiin qaama miidhuun miidhamaa akka mormuu hin dandeenye godha.
- Sammuu Wallalchisuu: Miidhamaa akka of hin beekne yookiin akka mormuu hin dandeenyeef wantoota sammuu wallaalchisan (fkn. qoricha yookiin alkoolii) kennuun yakkicha raawwata.
- Mormii Dhabamsiisuu: Haala kamiyyuu keessatti miidhamaan sababa dhukkubaa, hirribaa yookiin sababa biraatiin mormii dhiyeessuu yookiin ofirraa dhoorkuu kan hin dandeenye yoo ta'e.
2. Ga'elaan Alatti Raawwatamuu:
Dhimmi kun Itoophiyaa keessatti falmisiisaa guddaa yoo ta'u, seerichi gudeeddiin yakka ta'uuf gaa'elaan alatti raawwatamuu qaba jedha. Kunis gudeeddiin gaa'ela keessatti (Marital Rape) yoo raawwatame, akka yakka Seera Yakkaa jalatti dhiyaatuu fi adabamu hin ilaalamu jechuudha. Haalli kun mirga dubartootaa waan sarbuuf qaamolee mirga dhala namaa hedduudhaan ceepha'ameera.
Adabbiin Yakka Gudeeddi Dirqisiisni Raawwatamuu
Yakka gudeeddii raawwachuun yakka dhiifamni hin jirre (non-pardonable) fi adabbiin isaa cimaa ta'eedha.
1. Adabbii Bu'uuraa:
Namni yakka gudeeddii, haala cimee hin jirre keessatti, raawwate hidhaa cimaa waggaa shaniitii (5) hanga waggaa kudha shaniitti (15) adabama. Adabbiin kun gochi raawwatame hangam akka qaama fi sammuu miidhamaa miidhuu fi seeraan yakka ulfaataa akka ta'e kan agarsiisuudha.
2. Haalli Yakka Cimsan (Aggravating Circumstances):
Haalli yakkichi keessatti raawwatame ulfaataa yoo ta'e, adabbiin isaa ol ka'ee waggaa kudha shan (15) ol ta'uu yookiin umurii guutuu (Rigorous Imprisonment for Life) ta'uu danda'a. Haaloota yakka cimsan keessaa muraasni:
- Miidhamaan Da'ima Ta'uu: Yakkichi nama umurii waggaa kudha saddeetii (18) gadi yookiin qoricha yookiin haala biraatiin miidhamaan of eeguu hin dandeenye irratti yoo raawwatame.
- Hojiirra Oolmaa Qaamaa: Yakkamaan humna yookiin meeshaa waraanaa yoo fayyadame.
- Yakkamtoonni Baay'ee Ta'uu: Yakkichi namoota baay'eedhaan wal-ta'uun yoo raawwatame.
- Miidhamaan Hir'ina Sammuu Qabaachuu: Miidhamaan sababa dhibee sammuu yookiin wallaalummaan miidhamaaf saaxilamuu.
- Sababa Oduu Ta'uu: Yakkichi sababa sanyii, amantii, siyaasaa yookiin sababa miidhamaa salphisuuf kaayyefatamee yoo raawwatame.
- Du'a yookiin Miidhama Guddaa: Miidhamaan yakkichaan du'aan yookiin miidhama qaamaa yookiin sammuu cimaan yoo irra ga'e.
Yaada Xumuraa
Seerri Yakkaa Itoophiyaa yakka gudeeddii dirqisiisni raawwatamuu of eeggannoo fi ulfinaan ilaalaa. Adabbiin cimaan ka'eefis, gumaacha seeraan alaa fi miidhaa qaamaa fi sammuu yakkichi miidhamaa irraan ga'u kan agarsiisuudha. Haa ta'u malee, hanqinni seerichaa gudeeddii gaa'ela keessaa yakka gochuun dhabamuu isaa hawaasa fi seenaa keenya keessatti akka cimee hojjetamu kan barbaachisuudha.
Hawaasa akka namaatti kabaja fi dhiifama tokko malee kabaja namaaf kennu ijaaruun, gochaa gadhe kanaaf furmaata waaraa kan ta'uudha.
