Ijaarsi Buufata Xiyyaaraa Guddicha Bishooftuu (Bishoftu Mega-Airport), kan waggaatti imaltoota miiliyoona 110 simachuuf karoorfame, proojektii yeroo dhihoo keessatti Afrikaa keessatti mul'ate keessaa isa guddaa fi dinqisiisaadha. Proojektiin kun kan teeknika qofa osoo hin taane, kan Mala Faayinaansii Haaraa (Innovative Financing) fi Hirmaannaa Qindeessitoota Idil-Addunyaa barbaaduudha.
Gatiin proojektii kanaa doolaara Ameerikaa Biliyoona 10 ta'uun tilmaamameera. Maallaqa guddaa kana qindeessuun akkuma ijaarsa isaa, hojii guddicha ture. Eenyutu maallaqa kana dhiheessa? Eenyutu dursuudhaan proojektii kana gara hojiitti jijjiira?
1. Afrikaan Dursitee Jirti: Baankii Misooma Afrikaa (AfDB) Fi Dirqama Qindeessaa
Akka ijaarsaalee gurguddoo Afrikaa durii, Buufanni Xiyyaaraa Bishooftuu harka Mootummoota Dhihaa (Western Governments) qofa osoo hin taane, qaama Afrikaa mataa isaatiin deeggarama.
🌍 Mandate Lead Arranger (MLA) – AfDB:
- Qindeessaa Olaanaa: Baankiin Misooma Afrikaa (African Development Bank – AfDB) ga'ee olaanaa qaba. AfDBn akka Qindeessaa Maallaqa Duree Dirqama Fudhate (Mandated Lead Arranger - MLA) ta'uun muudameera. Kun jechuun, baankii kun maallaqa waliigalaa kan proojektichaaf barbaachisu, doolaara Biliyoona $8 ta'u, warra liqii kennan addunyaa irraa funaanuuf dirqama fudhateera jechuudha.
- Gumaacha Mataa Isaa: AfDB mataa isaatiin, proojektichaaf doolaara Miiliyoona 500 liqii kennuuf beeksiseera.
- Hiika isaa: Ga'een AfDB kun proojektichi kan "Afrikaa-dhaan Durfame" ta'uu isaa agarsiisa. Kunis dandeettii dhaabbilee faayinaansii Afrikaa proojektii gurguddaa idil-addunyaa fakkatu ofii isaaniitiin qindeessuu ni mirkaneessa.
2. Dhaaba Hundee: Ethiopian Airlines Group (EAG)
Buufanni Xiyyaaraa Bishooftuu kan karoorfamee fi ijaaramaa jiru, sababa guddinni Ethiopian Airlines Group (EAG) Booleetti dhiphina uumeef. Kanaaf, Ethiopian Airlines ofii ishee qindeessaa fi gumaachaa guddaa gooti.
- Qooda Maallaqaa Guddaa: Ethiopian Airlines gatii waliigalaa biliyoona $10 keessaa harka 20% ni gumaacha. Kunis doolaara Biliyoona $2 ta'uu danda'a.
- Muuxannoo Hojii: Gumiin (Group) kun yeroo baay'ee akka Dursaa Hojii (Project Sponsor) fi hojii qilleensaa guutuu Afrikaa keessatti beekamaa ta'eetti hubatama. Faayinaansii dhiheessuu qofa osoo hin taane, dandeettii fi muuxannoo hojii xiyyaaraa isa bara dheeraa kan proojektii kanaaf murteessaa ta'e qabdi.
3. Qindeessitoota Addunyaa fi Murtii Qulqullinaa
Maallaqa guddaa kana qofa osoo hin taane, proojektichi akka ulaagaa idil-addunyaatti ijaaramee hojjetu mirkaneessuuf dhaabbilee addunyaa beekamoon hirmaataniiru.
- Gargaartuu Teeknikaa (Technical Support): Firmi injinariingii Dubaayii kan ta'e Sidara Group (Dar Group) dhimma teeknikaa ijaarsaa fi karoora irratti gargaarsa ni kenna. Qindeessaa diizaayinii keessatti immoo firmileen addunyaa beekamoon kanneen akka Zaha Hadid Architects hirmaachuu danda'aniiru.
- Gargaartuu Faayinaansii: Firmileen akka KPMG dhimma faayinaansii fi karoora maallaqa qindeessuu irratti gorsa kennuuf hirmaataniiru. Kunis faayinaansiin sirriin fi iftoomina qabu akka jiraatu mirkaneessa.
4. Guduunfaa: Liqii fi Hirmaannaa Seenaa-Qabeessa
Ijaarsi buufata xiyyaaraa guddicha Itoophiyaa haaraan kun, dhiibbaa faayinaansii isaa keessa seenaa qaba.
- Walumaa Galatti: Proojektiin kun kan Ijaarsa Liqii (Loan-Financed Construction) dha. Maallaqni isaa inni guddaan warra liqii kennan idil-addunyaa irraa funaanamee, booda dhiibbaa galii buufata xiyyaaraa sanaan deebi'a.
- Ragaa Murannoo: Hirmaannaan Baankii Misooma Afrikaa fi gumaachii guddichi Ethiopian Airlines, Murannoo Duree Mootummaa Itoophiyaa proojektii kana galmaan ga'uuf qabdu kan agarsiisuudha. Ijaarsi kun kan yaada qofa osoo hin taane, Fedhii Siyaasaa cimaa fi Bu'uura Faayinaansii Mirkanaa'e irratti hundaa'eera.
