Get Started
1. Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax – PIT)
Home » Uncategorized  »  1. Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax – PIT)
1. Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax – PIT)

Seerri kun galii nama dhuunfaan hojiidhaan, kireedhaan yookiin madda galii adda addaan argamu irratti xiyyeeffata.

  • Sirna Fooyya'aa (Guraandhala 2025): Fooyya'iinsi dhiyoo kun Seera Labsii Galii Lakkoofsa 1395/2025n taasifame.
  • Gibira Galii Hojii: Gibirri kun galii hojii ji'aatti kan murtaa'u yoo ta'u, sadarkaa dhibbeentaa kan of keessaa qabu (prograssive rate) dha. Yoo dhiyeenya kana fooyya'e, ETB 2,000 fi sanaa gadi ji'aatti argamu guutummaatti gibira irraa bilisa ta'a, akkasumas sadarkaan gibira ol'aanaa 35% ta'a.
  • Gibira Galii Kiraa fi Daldalaa: Maddi galii kunniinis akkaataa sadarkaa gibiraatti kan murtaa'an yoo ta'u, kireedhaafis ta'e bu'aa daldalaaf baraatti ETB 24,000 fi sanaa gadi argamu gibira irraa bilisa.

2. Seerri Galii Bu'aa Daldalaa (Business Income Tax - BIT)

Seerri kun bu'aa guutuu (taxable profit) dhaabbilee fi kompaniilee daldala Itoophiyaa keessatti hojjetan irratti murtaa'a.

  • Sadarkaa Gibiraa (Standard Rate): Yeroo baay'ee sadarkaan gibira bu'aa kompaniilee irratti murtaa'u 30% dha.
  • Gibira Bu'aa Hojiiwwan Addaa: Hojiiwwan akka daldala xiqqaa, akkaataa sirna "Turnover Tax" fi "Presumptive Tax" jedhamuun shallagamuu danda'a.
  • Gibiira Qabamu (Withholding Tax): Akkaataa Gibira Labsii fooyya'aatiin, yoo kompaniin tokko hojii dhaabbataa (Permanent Establishment - PE) Itoophiyaa keessatti qabu bu'aa isaa gara biyya alaatti ergatu (repatriated profits), gibirri dhumaa 15% ta'u qabama.

3. Seerri Gibira Waardii/Bu'aa Dabalaa (Value Added Tax - VAT)

Gibirri kun oomisha fi tajaajila yeroo gabaa irratti dabalamu irratti kan murtaa'u yoo ta'u, gibirri kallattii hin taane (indirect tax) keessatti ramadama.

  • Sadarkaa Gibiraa: Sadarkaan Gibira Waardii (VAT) guutuu ta'e 15% dha.
  • Eenyummaa Galmeessisuu: Daldaltoonni galii waggaa isaanii (annual turnover) guutummaan isaa ETB 1,000,000 ol ta'e VATf galmaa'uun dirqama.
  • Waan Gibira Irraa Bilisa Ta'e: Oomishni fi tajaajilli muraasni (akka tajaajila maallaqa, kiraa mana jireenyaa, fi kkf) VAT irraa bilisa yookiin 0% ta'anii jiru.

4. Seerri Gibira Galii Biroo (Other Income and Capital Gains Taxes)

Kunniin gosa galii garaagaraa kan dhuunfaa yookiin dhaabbata irraa argamu irratti xiyyeeffata.

  • Gibira Faayidaa Addaa (Dividends): Galii faayidaa addaa (ga'ee bu'aa) kompaniin qooda-qabattootaaf baasu irraa 15% qabama.
  • Gibira Rooyaalitii (Royalties): Galii tajaajila teknikaa yookiin rooyaalitii irraa argamu irraa 10% qabama.
  • Gibira Bu'aa Qabeenyaa (Capital Gains Tax): Qabeenya socho'uu hin dandeenye (immovable property) fi qooda kompaniilee (shares) gurguruudhaan argamu irraa 15% murtaa'a.

5. Seerri Gibira Daangaa fi Gibira Aksiizii (Customs Duties and Excise Tax)

Seerri kun to'annoo dhoqqee fi meeshaalee biyya alaatii galan irratti xiyyeeffata.

  • Gibira Daangaa (Customs Duties): Gibirri kun meeshaalee biyya alaatii galan irratti kan murtaa'u yoo ta'u, sadarkaan isaa gosa meeshaatiin garaagara. Kunniin galii mootummaa federaalaa guddaa keessaa isa tokko dha.
  • Gibira Aksiizii (Excise Tax): Seerri kun oomishoota filatamoo ta'an kan akka dhugaatii alkoolii, tamboo, fi meeshaalee jireenyaaf barbaachisoo hin taane (luxury goods) irratti murtaa'a. Kaayyoonsaa faayidaa mootummaa argachuu fi fayyaa hawaasaa eeguu dha.

Seerri Galii Itoophiyaa sirna federaalaa kan qabu yoo ta'u, aangoon gibira kaasuus ta'e sassaabuu mootummaa federaalaa fi naannoolee gidduutti hiree jiru.

Waa'ee (Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax)blogiif tahu bayyee bayyee dheeressi naaf barreessi

Sirna gibira Itoophiyaa keessaa isa tokko kan ta'e, Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax - PIT) bal'inaan dhiheessuudhaaf armaan gadii kanaan sitti dhiheessa.


Seerri Galii Nama Dhuunfaa (PIT) Itoophiyaa: Sirna Gibiraa fi Fooyya'iinsa Haaraa

Itoophiyaa keessatti, tokkoon tokkoon lammii yookiin jiraataa galii hojii, kiraa manaa yookiin madda adda addaatiin argatu irratti mootummaan qabeenya isaa akka gumaachuuf gibira murteessa. Kunis Seerri Galii Nama Dhuunfaa (Personal Income Tax - PIT) jedhama. Sirni kun haala guddina diinagdee fi jijjiirama yeroo waliin deemuun yeroo gara yerootti fooyya'aa fi jijjiiramaa deema.

Kaayyoo Seera Galii Nama Dhuunfaa Maali?

Kaayyoon guddaan seerri PIT itti hojjetu:

  1. Madda Galii Mootummaa Cimsame: Gibirri sassaabamu tajaajila hawaasummaa (akka barnootaa, fayyaa, bishaan) fi hojii misoomaa mootummaan hojjetuuf maallaqa dhiheessa.
  2. Hawaasni Wal Qixa Ta'u: Namni baay'ee horatu baay'ee, namni xinnoo horatu xinnoo akka gibira kaffalu gochuun qixxummaa galii fida.
  3. Diinagdee To'achuu: Gibira gadi buusuu yookiin ol kaasuudhaan mootummaan sassaabbii maallaqaa (spending power) hawaasa keessa jiru to'achuu danda'a.

Maddi Galii Gibirri Murtaa'u

Gibirri Galii Nama Dhuunfaa gosa galii gurguddoo sadii (3) irratti murtaa'a:

1. Galii Hojii (Schedule 'A')

Galii nama tokkoof ji'aatti hojii danda'eef kaffalamu dha.

  • Akkaataa Shallaggii: Gibirri kun galii ji'aatti argamu irratti shallagama. Hoogganaan yookiin dhaabbatni hojii qacare (employer) gibiricha erga murteessee booda, hojjetaadhaaf kaffalu dura to'atee (Withholding) mootummaaf galcha. Kunis PAYE (Pay-As-You-Earn) jedhama.
  • Sadarkaa Gibiraa (Progressive Tax Rate): Namni baay'ee mindeeffamu baay'ee, kan xinnoo mindeeffamu xinnoo kaffala.

2. Galii Kiraa Manootaa (Schedule 'B')

Galii kiraa manaa yookiin qabeenya socho'uu hin dandeenye (immovable property) irraa argamu dha.

  • Akkaataa Shallaggii: Galii kiraa bara guutuu (annual rental income) irraa kan shallagamu yoo ta'u, kaffaltiin yeroo tokkotti taasifama.
  • Tasaaraa: Tasaaraan gadi lakkifamu (deductions) jiraachuu danda'a (fkn. baasii suphaa fi bulchiinsaa yoo ture).

3. Galii Daldalaa (Schedule 'C')

Galii nama dhuunfaa yookiin dhaabbilee xixiqqaa bu'aa daldalaa isaanii irraa argatan dha.

  • Akkaataa Shallaggii: Bu'aa qulqulluu (net profit) daldalaa bara guutuu irraa shallagama.
  • Gibira Murtaa'aa (Presumptive Tax): Daldaltoota galii waggaa xiqqaa qaban, kan akkaataa galii isaaniitti garee A, B, C'n qoodamuuf, shallaggiin isaanii sirna salphaa ta'een raawwatamuu danda'a.

Fooyya'iinsi Seera Galii Nama Dhuunfaa Haaraa (Proclamation No. 1395/2025)

Dhiyoo kana, Labsii Fooyya'iinsa Galii Lakkoofsa 1395/2025'n jijjiiramni gurguddaan seera galii nama dhuunfaa irratti dhufeera. Kunis jijjiirama gatii jireenyaa fi guddina diinagdee waliin deemuu akka danda'uuf kan murtaa'e dha.

1. Sadarkaa Gibiraa Galii Hojii Fooyya'e (Tax Brackets)

Fooyya'iinsa kanaan, gibirri baay'ina isaa gadi bu'uun, Sadarkaan Gibiraa (Tax Brackets) fi Galii Gibira Irraa Bilisa Ta'e (Exemption Threshold) dachaan ol ka'eera.

Galii Ji'aatti (ETB)Sadarkaa Gibiraa (Dhibbeentaan)
0 โ€“ 2,0000% (Gibira Irraa Bilisa)
2,001 โ€“ 4,00015%
4,001 โ€“ 7,00020%
7,001 โ€“ 10,00025%
10,001 โ€“ 14,00030%
14,000 Ol35% (Sadarkaa Ol'aanaa)

Jijjiirama Gurguddoo:

  • Gibira Irraa Bilisa: Jalqabaan 600 ture gara 2,000 tti ol ka'eera. Kunis hojjettoota mindaa xiqqaa argataniif ba'aa gibiraa gadi buusa.
  • Sadarkaa Gibira Ol'aanaa: Sadarkaan gibiraa walumaa galatti gadi bu'ee, hojjettoonni baay'een gara sadarkaa gibiraa gadi aanaa keessatti akka ramadaman taasifameera.

2. Gibirri Galii Kiraa Fooyya'e

  • Galii kiraa waggaa ETB 24,000 fi sanaa gadi argamu guutummaatti gibira irraa bilisa ta'eera (duraan 7,200 ture).
  • Sadarkaan gibiraa ol'aanaa 35% galii kiraa waggaa ETB 168,000 ol irraa kan eegalu dha.

Gibira Galii Nama Dhuunfaa Kan Biyya Alaa (Non-Residents)

Namoonni Itoophiyaa keessa hin jiraanne (non-residents) yoo galii madda Itoophiyaa ta'e irraa argatan gibira kaffaluu qabu.

  • Fakkeenyaaf: Galii kiraa manaa Itoophiyaa keessa jiru irraa, yookiin tajaajila teeknikaa yookiin diijitaalaa Itoophiyaaf dhiheessan irraa gibirri kan shallagamu dha.

Murtiin Daldaltootaa (The Taxpayer's Responsibility)

Gama seerichaan, daldaltoonni (taxpayers) dirqama addaa qabu:

  • Galmee Raawwachuu: Galii daldalaa yookiin kiraa irratti shallagame yeroon galmee raawwachuu fi kaffaluu.
  • Faayiloota Qabachuu: Ragaalee hojii fi galii isaa wajjin wal qabatu sirnaan qabachuu.

Rakkoolee fi Carraawwan

Rakkoolee (Challenges):

  • Hojii Sassaabbii: Qabeenyi baay'een gara mala Dhoorkaa Gibiraa (Tax Evasion) yookiin Dhiisii Gibiraa (Tax Avoidance) tti deema.
  • Dhoksaa Galii: Maddi galii garaagaraa, keessattuu daldala xiqqaa keessa jiru sirnaan to'achuun rakkisaa dha.

Carraawwan (Opportunities):

  • Sirna Diijitaalaa: Mootummaan Gibira (Ministry of Revenue) hojii sassaabbii gibiraa diijitaalaatti jijjiirama guddaa taasisaa jira. Kunis to'annoo fi hojii sirnicha wal xaxaa ta'e salphisuu danda'a.
  • Fedhii Investimentii: Seera galii fooyya'een hojjettootaa fi daldaltootaaf ba'aan gibiraa gadi bu'uun, carraa investimentiif (quusannoof) bana.

Walumaagalatti, Seerri Galii Nama Dhuunfaa Itoophiyaa sirna diinagdee biyyattii keessatti gahee olaanaa qaba. Jijjiiramni dhiyoo kunis namoota dhuunfaaf furmaata gibiraa kennuun, bu'aa fi qixxummaa gibiraa cimsuuf kaayyoo guddaa qaba.


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *