Get Started
🌿 Kaayyoo Heera Mootummaa Fayyaa irratti Hundaa’e
Home » Uncategorized  »  🌿 Kaayyoo Heera Mootummaa Fayyaa irratti Hundaa’e
🌿 Kaayyoo Heera Mootummaa Fayyaa irratti Hundaa’e

The Constitutional Objectives Based on Health)


Seensa (Introduction)

Heerri mootummaa biyyattii seera ol’aanaa fi bu’uura mootummaa, hawaasa fi qabeenya biyya tokkoof haguugeessa murteessaa ta’eedha. Heerri mootummaa bu’uura sirna siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa hunda ijaaru, mirga namoomaa fi aadaa tiksa, akkasumas nageenya biyyaa fi fayyaa uummataaf akka tajaajilu godha.

Fayyaan ammoo bu’uura jireenya namaati. Namni fayyaa hin qabne, hojii, barnoota fi misooma irratti hirmaachuu hin danda’u. Kanaafuu heerri mootummaa biyya tokko yoo fayyaa uummataa irratti hundaa’e, kaayyoo isaa guddaan jireenya qulqulluu, nageenya, mirga fayyaa fi tajaajila fayyaa walqixxeetti kennuu ta’a.

Heerri Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa bara 1995 bahe (Heera Mootummaa Federaalaa Dimokraatawaa Itoophiyaa) keessatti, mirga fayyaa fi nageenya hawaasaa akka mirga bu’uuraa uummataatti beeksisee jira. Kaayyoon kunis, hawaasni fayyaa guutuu qabaatee, jireenya bilisaa fi nagaa keessa akka jiraatu, akkasumas haqa walqixxummaa keessatti tajaajila argatu mirkaneessuudha.


1️⃣ Kaayyoo Ijoo Heera Mootummaa Fayyaa irratti Hundaa’e

Heerri mootummaa fayyaa irratti hundaa’e kaayyoo hedduu of keessaa qaba. Isaan keessaa muraasni armaan gadiitti tarreeffamaniiru:

  1. Mirga Fayyaa Namoomaa Mirkaneessuu

Heerri mootummaa Itoophiyaa (Kutaa 41 fi 44) mirga fayyaa akka mirga bu’uuraa beeksisa. Uummanni hundi tajaajila fayyaa argachuu, daangaa, umurii, sanyii fi qabeenya irratti addaan hin baasamne argachuu qaba. Kana jechuun, mootummaa fi dhaabbileen fayyaa seeraan dirqama tajaajila walqixxummaa kennu qabu.

  1. Hawaasa Fayyaa Qulqulluu Uumuuf Shoora Ijaaru

Heerri mootummaa fayyaa hawaasaa (public health) akka ijaaruuf kaayyeffata. Kana keessatti, ittisa dhukkuba, qulqullina bishaanii, haala naannoo, soorata qulqulluu fi ittisa balaa of keessaa qaba. Kaayyoon isaa hawaasa fayyaa guutuu qabu uumuudha.

  1. Tajaajila Fayyaa Walqixxummaa fi Qulqullina Qabu Kennuu

Heerri mootummaa mootummaan tajaajila fayyaa qulqulluu fi walqixxummaa qabu akka kennuuf dirqama itti kaa’a. Kana jechuun, hospitaala, mana yaalaa fi buufata fayyaa hundatti namni kamiyyuu tajaajila argachuu qaba.

  1. Tajaajila Fayyaa Biyya Keessaa Cimsuu fi Haala Qabatamaa Uumu

Heerri mootummaa hojii fayyaa biyya keessaa cimsuu, qorannoo fayyaa, leenjii ogeeyyii, fi tajaajila bu’uuraa irratti xiyyeeffachuuf waadaa seeraa seenaawwan. Kaayyoon isaa, biyya keessatti tajaajila fayyaa sadarkaa addunyaa irratti hirmaachuu danda’u ijaaruudha.

  1. Fayyaa Haadholii fi Daa’immanii Eegu

Kutaan heeraa kun haadholii fi daa’imman akka eeggaman, tajaajila fayyaa haadha fi daa’imaa (maternal and child health) akka dursi kennamu ifatti kaa’a. Kun kaayyoo olaanaa heera fayyaa irratti hundaa’e keessaa isa tokko.


2️⃣ Kaayyoo Heeraa Fayyaa irratti Hundaa’e fi Misooma Hawaasummaa

Kaayyoon heeraa fayyaa irratti hundaa’e miseensa hawaasummaa (social development) waliin walqabata cimaa qaba. Namni fayyaa qabaate hojii hojjechuu, barachuu, akkasumas misooma biyyaatti hirmaachuu danda’a. Kanaaf, heerri fayyaa irratti hundaa’e bu’uura misooma dinagdee fi hawaasummaa ta’a.

Mootummaan yeroo heera kana raawwatu, hojiiwwan armaan gadii irratti xiyyeeffata:

Qorannoo fayyaa babal’isu,

Tajaajila fayyaa bu’uuraa lafa hunda irra babal’isu,

Qulqullina nyaataa, bishaanii fi naannoo eeguu,

Leenjii ogeeyyii fayyaa cimsuu,

Tajaajila fayyaa hawaasaa (community-based health service) babal’isu.


3️⃣ Heerri Fayyaa fi Haqa Walqixxummaa

Heerri mootummaa fayyaa irratti hundaa’e mirga walqixxummaa (equity) irratti xiyyeeffata. Tajaajila fayyaa keessatti walqixxummaa jechuun, namni kamiyyuu tajaajila fayyaa tokko argachuu danda’uu fi gatii, bakka, fi sababa biraatiin hin hanqifamne jechuudha.

Kanaaf:

Namni magaalaa keessa jiru fi baadiyyaa jiru tajaajila walqixxee argachuu qaba.

Dubartoonni, daa’imman, dargaggoonni fi maanguddoonni mirga walqixxummaa qabu.

Namni rakkoo fayyaa qaba, tajaajila yeroo fi gahumsa qabu argachuu qaba.


4️⃣ Kaayyoon Heeraa Fayyaa irratti Hundaa’e fi Bulchiinsa Gaarii

Heerri mootummaa fayyaa irratti hundaa’e, bulchiinsa gaarii fi itti gaafatamummaa mootummaa mirkaneessuuf shoora guddaa qaba. Kana jechuun:

Mootummaan hojiiwwan fayyaa isaa akka sirriitti raawwatu itti gaafatama qaba.

Uummanni hojii mootummaa irratti gaaffii fi deeggarsa gochuu danda’a.

Tajaajilli fayyaa seeraan ilaalamu, qorannoon fi to’annoon taasifamu qaba.


5️⃣ Kaayyoo Heeraa Fayyaa irratti Hundaa’e fi Nageenya Biyyaa

Heerri mootummaa fayyaa irratti hundaa’e nageenya biyyaa fi tasgabbii hawaasaa waliin walitti hidhata cimaa qaba. Hawaasni fayyaa qabaate balaa dhukkuba, beela, fi rakkoo biraa irraa bilisa ta’ee, humna hojii, barsiisaa fi diinagdee guddisuu danda’a.

Kanaafuu, fayyaan uummataa nageenya biyyaa fi misooma keessatti bu’uura guddaa dha.


6️⃣ Bu’aalee Kaayyoo Heera Fayyaa irratti Hundaa’e

Kaayyoon heeraa fayyaa irratti hundaa’e bu’aalee bal’aa akka armaan gadiitti qaba:

  1. Uummanni fayyaa qabaatee, jireenya gaarii gaggeessa.
  2. Dhukkuboonni daddarboonni fi rakkooleen naannoo hir’atu.
  3. Tajaajilli fayyaa sadarkaa biyyoolessaa fi idil-addunyaa irratti guddina argata.
  4. Hawaasni nageenya, bilisummaa fi gammachuu argata.
  5. Misoomni biyyaas saffisaan akka guddatu taasisa.

Xumura (Conclusion)

Heerri mootummaa fayyaa irratti hundaa’e bu’uura jireenya, mirga namoomaa fi misooma biyya tokkoo ti. Heerri kun akka namni hundi fayyaa qabaatu, haqa argatu, fi tajaajila walqixxummaa qabu argatu godha.

Kaayyoon isaa guddaan, “Hawaasa fayyaa guutuu qabu, nageenya fi misooma mirkaneessu” jechuun ibsama. Kanaafuu, raawwii kaayyoo kanaaf, mootummaan, hawaasni fi dhaabbileen fayyaa hundi waliin hojjechuu qabu.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *