Alhamdulillaahi Rabbiilâaalamiin! Rahmata fi nageenyi Rabbii keenya Nabii Muhammad (S.A.W), maatii isaa fi sahaabotaa isaa irra haa buâu.
Barreeffama kana keessatti waaâee Wahyii fi Araba (Qurâaanaa) ergamuu irratti balâinaan ni ibsina. Kun seenaa Islaamaa keessatti haala addaa fi ulfinaa guddaa qabuudha. Qurâaanni kitaaba Rabbii olâaanaa taâee ummata hundaaf qajeelcha, ifa, fi rahmata taâeedha.
1ď¸âŁ Maaliidha Wahyii (ŮŘŮ)
Wahyi jechuun â Ergaa Rabbiin Ergamtoota isaa gara namaatti dabarsu jechuu dha. Jechaan Arabaan âŮŘŮâ jedhu hiika akka: beeksisa dhokataa, gorsa fi himata saffisaa of keessaa qaba.
Wahyi jechuunis Rabbii olâaanaa irraa gara ergamaa isaatti haala addaa fi ulfinaa qabuun ergaa dabarfachuudha. Kunis seenaa Ergamtoota hundaa keessatti ture; garuu Nabii Muhammad (S.A.W) irratti Wahyi isa dhumaa fi guutuu taâe, Qurâaana Rabbii irraa buâe.
2ď¸âŁ Akkaataa Wahyii Nabii Muhammad (S.A.W) itti gahe
Wahyi Nabii Muhammad (S.A.W) irratti yeroo jalqabaatiif yeroo umurii isaa waggaa 40 taâu, Godaannisaa Hiraaâa keessatti buâe. Yeroo sanatti Nabichi (S.A.W) bittaa, garii, fi hojii badaa namoonni Makkah keessa qaban irraa fagaatanii waaqeffannaa sirrii yaaduu fi yaada gara Rabbii isa tokkotti xiyyeeffachuu jalqaban.
Guyyaa tokko, yeroo Hiraaâa keessa turan, ergamaan Rabbii Jibriil (A.S) isaan bira dhufe. Akkasuma, Jibriil (A.S) akkana jedhe:
اŮŮŘąŮأ٠بŮاسŮŮ Ů ŘąŮبŮŮŮ٠اŮŮŮذŮŮ ŘŽŮŮŮŮŮ
âDubbisi maqaa Gooftaa kee isa uumee.â
(Suuratu Al-âAlaq 96:1)
Kunis ayyaanota Qurâaanaa jalqabaa taâeedha.
3ď¸âŁ Haala Wahyii itti Nabiyyiin (S.A.W) irratti buâu
Wahyi Nabii Muhammad (S.A.W) irratti haala gara garaatiin buâaa ture:
- Haala rafuutiin (Kanee rafa keessatti) â yeroo tokko tokko ergaa Rabbii rafuutiin arguu.
- Haala Jibriil (A.S) dhufee dubbisuun â yeroo heddu Jibriil (A.S) fuula Nabiyyichaa duratti dhufee aayata Rabbii dubbisu.
- Haala sagalee Rabbii â yeroo tokko sagalee jabaa, fakkeenya sagalee siree sibiilaa waliin dhufuu itti dhagahamu.
- Haala wanta qalbii keessatti buâuu â yeroo tokko tokko Rabbii olâaanaa gara qalbii Nabiyyichaatti ergaa buusa.
Wahyi sun yeroo buâu, Nabiyyiin (S.A.W) yeroo tokko dadhabuu fi hammaachu ni mulâisu; sababiin isaas, ergaan sun ulfina guddaa qaba. Qurâaanni akka Rabbii jedhetti,
"Haaqa, innyaa nuti si irratti kalamatti ulfinaa qabu buufneera."
(Suuratu Al-Muzzammil 73:5)
4ď¸âŁ Araba (Qurâaanaa) Ergamuu
Qurâaanni kitaaba Rabbii olâaanaa taâe, Nabi Muhammad (S.A.W) irratti waggoota 23 keessatti buâaa ture.
Yeroo sanatti aayaawwan Qurâaanaa gara garaa yeroo haala fi sababni itti dhufu irratti buâaa ture â yeroo lola, yeroo nagaa, yeroo dhibee, yeroo rakkoo, yeroo gadda fi gammachuu.
Rabbii olâaanaan akkana jedha:
"Innaa nahnu nazzalnaa dhikra wa innaa lahu lahafizuun."
âDhugumatti Nuti Qurâaana buufne, Nuti isa ni eegganna.â
(Suuratu Al-Hijr 15:9)
Kun ifatti agarsiisa Qurâaanni kitaaba eeggamu, jijjiirraa fi baduu irraa qulqulluudha.
5ď¸âŁ Maalummaa Qurâaanaa fi Qajeelfama isaa
Qurâaanni:
- Kitaaba qajeelcha fi seer-lallaba taâeedha.
- Ummatoota durii fi dhufuuf barnoota fi gorsa kenna.
- Haqummaa, tokkummaa Rabbii, fi jireenya namaa toora sirrii irratti hiriira.
- Dhimmoota amantii, seera, aadaa, fi haqa jireenyaa hunda keessatti ifa taâe.
Rabbii olâaanaa akkana jedha:
"Kitaaba isinitti buufne, ifa hundaaf, qajeelcha fi rahmata fi gorsa muâminootaaf."
(Suuratu An-Nahl 16:89)
6ď¸âŁ Sababa Qurâaanni Araba taâe
Gaaffii namoonni yeroo baayâee gaafatan keessaa tokko: "Maaliif Qurâaanni afaan Arabaan buâe?" jedhudha.
Sababiin isaa:
- Nabii Muhammad (S.A.W) nama Arabaa ture.
- Afaan Arabaa afaan ifaa, calaqqisaa fi hiika balâaa qabu.
- Afaan Arabaa keessatti jechoonni sirrii, calaqqee fi bareedina afaan biraa hin qabne of keessaa qabu.
- Qurâaanni muâjizaa (mirga olâaanaa fi fakkeenya hin qabne) taâuuf afaan jalqabaatti ifa taâe filate.
Rabbii olâaanaa akkana jedha:
"Qurâaana afaan Arabaa ifa taâe buufne, akka hubattan."
(Suuratu Yusuf 12:2)
7ď¸âŁ Faayidaa fi buâaalee Wahyii fi Qurâaanaa
- Qajeelfama jireenya hundaaf â jireenya amantii, hawaasummaa, siyaasaa fi dinagdee keessatti.
- Sirna namaaf toluu â nama gara nagaa fi tokkummaa geessa.
- Rahmata hundaaf â garaa namaa tasgabbeessa, jaalala fi obsa fida.
- Qoricha garaa fi qalbii â akkana jedha Rabbii: âYaa namoota! Qurâaanni qoricha qalbii keessan, rahmata fi qajeelfama murteessaadha.â (Suuratu Yunus 10:57)
8ď¸âŁ Ergamni Nabiyyii Muhammad (S.A.W) fi Ummata
Nabiyyiin Muhammad (S.A.W) ergamtoota Rabbii keessa ergamaa dhumaa ture. Qurâaanni ittiin dhufe, akka ummanni hunda Rabbii tokkicha qofa gabbaru, hojii badii dhiisu fi hojii gaarii hojjatuuf.
"Ati warra namaatti hundaaf ergamaa taatee ergamee."
(Suuratu Sabaâ 34:28)
Ergamni isaas namoota gara ifaatti baasu, duâa amantii fi duubatti hafuu irraa baraaru ture.
9ď¸âŁ Gorsa fi Barnoota Irraa Argamu
- Qurâaanni kitaaba jireenya guutuu toâatuudha.
- Namni Qurâaana dhugaa beekee hordofu, jireenya gammachuu argata.
- Qurâaanni waan darbe, amma jiru fi gara fuulduraa hunda ni ibsa.
- Ummanni Muslimaa Qurâaana akka qajeelfama jireenya ofii ittiin godhatu qaba.
10ď¸âŁ Xumura fi Yaadannoo Gabaabaa
Wahyiin fi ergamuu Qurâaanaa seenaa nama hunda jijjiireedha. Ergaan sun ifa Rabbii ti.
Ummanni Muslimaa yeroo hunda Qurâaana dubbisu, hubatu, irratti hojjachuu qaba. Qurâaanni kallattii jireenya, nagaa fi milkaaâina aakhiraaf karaa ifa taâeedha.
"Qurâaana kana hordofaa, karaa Gooftaa keessaniitti isin geessu."
(Suuratu Al-Anâaam 6:155)
đż Gabatee Gabaabaa:
| Qabxii | Ibsa |
|---|---|
| Wahyi | Ergaa Rabbii gara ergamaa isaa dabarfachuudha |
| Qurâaana | Kitaaba Rabbii olâaanaa taâee, Nabii Muhammad irratti buâe |
| Ergamni | Ummatoota gara Rabbii tokkichaatti waamu |
| Afaan Qurâaanaa | Afaan Arabaa ifa taâe fi bareedaa |
| Buâaalee | Qajeelfama, rahmata, ifa fi qoricha qalbii |
Dhumarratti
Qurâaanni buâaa Rabbii olâaanaa, nu hundaaf ni ifa.
Wahyiin buâe kun akka duâa aqlii irraa nu oolchu fi karaa sirrii nuu ibsuuf ture.
Haa taâu malee, nama Qurâaana sirriitti hubateef jireenya ifa taâe, qalbiin tasgabbii fi aakhira gammachuu argama.
đş âKun ergaa Rabbii ti, namni fedhe karaa Gooftaa isaatti ni qajeela.â (Suuratu Al-Insaan 76:29)
