Get Started
Heera Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa (1995) – Seera Ijoo Fayyaa irratti Hundaa’e
Home » Uncategorized  »  Heera Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa (1995) – Seera Ijoo Fayyaa irratti Hundaa’e
Heera Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa (1995) – Seera Ijoo Fayyaa irratti Hundaa’e

Seensa

Heerri Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa bara 1995 bahe bu’uura seeraa fi dimokraasii biyya kanaati. Heerri kun mirga namoomaa, nageenya, walqixxummaa fi fayyaa uummataa tikfachuuf bu’uura jabaa dha. Keessumaa, kutaa Heera kanaa kan mirgoota namoomaa fi bilisummaa ilaalchisee (Kutaa 3ffaa), seera ijoo fayyaa irratti hundaa’e hedduu of keessatti hammata.

Fayyaa namaa bu’uura jireenyaati; sababiin isaas, fayyaa malee mirgoonni biroo raawwatamuu hin danda’an. Kanaaf Heerri Mootummaa Itoophiyaa mirga fayyaa akka mirga namoomaa ti beeksisee, mootummaa itti gaafatama taasisuu danda’e.


  1. Mirga Fayyaa Heera Mootummaa Keessatti

Kutaa 3ffaa, Keewwata 41(4) fi Keewwata 90(1) jalatti Heerri Mootummaa mirga fayyaa akka mirga bu’uuraa labsuudhaan, mootummaa itti gaafatama taasise.
Heerri ni jedhu:

“Mootummaan uummata biyya keessa jiru hundumaa tajaajila fayyaa bu’uuraa argachuu danda’an akka ta’u mirkaneessa.”

Kun hiika bal’aa qaba. Inni jalqabaa, mootummaan tajaajila fayyaa bu’uuraa kennuu fi hirmaannaa uummataa mirkaneessuu qaba. Inni lammaffaa, namni hundi mirga fayyaa argachuu qaba – tajaajila addaa, haala jireenya namaa, hawaasa, naannoo fi abbaa qabeenyaa adda addaa irratti hundaa’uun hin daangeffamu.


  1. Kaayyoo Heera Mootummaa Fayyaa irratti Hundaa’e

Kaayyoon guddaan Heera Mootummaa Itoophiyaa kan fayyaa irratti hundaa’e inni tokko, uummanni fayyaa guutuu, tasgabbaa’aa fi bu’uuraa argachuu danda’u akka ta’u mirkaneessuu dha.
Kaayyoon biroo:

Fayyaa hawaasummaa (Public Health) cimsuu,

Tajaajila fayyaa wal-qixaan kennuu,

Hanqina tajaajila fayyaa furuuf seerota fi tarsiimoo diriirsuu,

Dhukkuboota ittisuuf, dawoo fi qulqullina naannoo eegsisuu,

Dargaggootaa, dubartootaa fi daa’imman fayyaa isaanii tikfachuuf carraa walqixaa uumuudha.

Heerri kun karoora fayyaa biyya keessatti labsii fi tarsiimoo mootummaa hundaaf bu’uura ta’eera. Fakkeenyaaf, Tarsiimoo Fayyaa Bara 1995 irraa eegalee hanga ammaatti Heera kana irratti hundaa’uun qophaa’e.


  1. Itti Gaafatamummaa Mootummaa Heera Kana Jalatti

Mootummaan federaalaa fi naannoolee Heera kana hojiirra oolchuu irratti itti gaafatamummaa qaba. Fakkeenyaaf:

Mana yaalaa fi hospitaala haaraa ijaaruu,

Tajaajila fayyaa hawaasummaa babal’isu,

Leenjii ogeessota fayyaa,

Tajaajila haadholii fi daa’immanii foyyeessuu,

Dawaa fi meeshaa fayyaa gahaa dhiheessuu,

Akka waliigalaatti sirna fayyaa biyya keessatti diriirsuu fi too’achuu.


  1. Haala Heera kanaan Mirgi Fayyaa Uummata itti Gahuu Danda’u

Heerri fayyaa ilaalchisee seera qofa osoo hin taane, hojii irra oolmaa isaas ifatti agarsiisa. Fakkeenyaaf, labsii fi dambiiwwan akka:

Labsii Tajaajila Fayyaa Bu’uuraa (Essential Health Services Proclamation),

Labsii Inshuraansii Fayyaa Uummataa,

Labsii Hawaasummaa fi Fayyaa Naannoo, kanneen hundi Heera 1995 irratti hundaa’uun qophaa’anidha.

Kunis agarsiisa Heerri mootummaa kun seera jireenya namaa hunda keessatti fayyaa akka bu’uura godhuu danda’e.


  1. Heerri Fayyaa Nama, Dubartii fi Daa’imman Ilaalchisee

Heerri Mootummaa Federaalaa, mirga dubartootaa fi daa’imman tikfachuuf bal’inaan ibsa kenna. Keewwata 35 fi 36 jalatti dubartoonni mirga fayyaa daddarbaa irraa of eeguu, haadholiin yeroo ulfaa fi dhaloota tajaajila gahaa argachuu, daa’immanis tajaajila fayyaa gahaa argachuu akka qaban ifatti hima.
Kun haala addaan, mirga fayyaa wal-qixaan kennamu akka mirkanaa’u taasisa.


  1. Heerri Fayyaa fi Bulchiinsa Naannoo

Itoophiyaan biyya federaalaa waan taateef, heerri kun mootummaa naannoo fi federaalaa itti gaafatamummaa waliiniin fayyaa irratti hojjachuu akka qaban taasisa. Kana jechuun:

Naannooleen sirna tajaajila fayyaa sadarkaa isaaniitiin diriirsuu danda’u,

Hojii mootummaa federaalaa waliin ta’uun fayyaa uummataa cimsuu danda’u,

Qorannoo fayyaa, dhukkuboota daddarboo fi bulchiinsa dawaa irratti hirmaachuu danda’u.


  1. Heerri Fayyaa fi Mirga Namoomaa Addunyaa

Heerri Mootummaa Itoophiyaa bara 1995, Heera Mirga Namoomaa Addunyaa (Universal Declaration of Human Rights) fi Heera Fayyaa Addunyaa (WHO Constitution) waliin wal sima. Fakkeenyaaf, WHO’n ni jedhu:

“Fayyaan mirga bu’uuraa namoomaa ti.”

Itoophiyaanis heera ishee keessatti kana fudhattee, mirga fayyaa bu’uuraa seera qabeessa taasifte.


  1. Gama Seeraa fi Siyaasaa Irraa Ilaalchisee

Heerri fayyaa ilaalchisee mootummaa sirna dimokraatawaa keessatti itti gaafatama taasisa. Kana jechuun, mootummaan:

Qabeenya fayyaa irratti baasii gahaa gochuu,

Hawaasa hirmaachisu,

Tajaajila fayyaa walqixaan kennuu,

Fi rakkoolee fayyaa hawaasaa furuuf tarkaanfii seeraa fi tarsiimoo fudhachuu qaba.

Kun mirga fi itti gaafatamummaa walitti fiduudhaan, seera fayyaa keessatti tumama cimaa uuma.


  1. Xumura

Heerri Mootummaa Federaalaa Itoophiyaa (1995) bu’uura seeraa fayyaa biyya kanaati. Inni fayyaa akka mirga bu’uuraa labsuudhaan, mootummaa fi hawaasa itti gaafatama taasise. Heerri kun mirga fayyaa hin daangeffamne kennuudhaan, haqa, walqixxummaa, fi bilisummaa fayyaa keessatti mirkaneessa. Kanaaf, seerri fayyaa Itoophiyaa hunda Heera kana irraa madde, fi tajaajila fayyaa biyya keessatti jabeessuuf Heerri kun bu’uura seera fi imaammata fayyaa ta’eera.


  1. Yaada Xumuraa

Heerri Mootummaa bara 1995’n hundee mirga fayyaa tarsiimoo fi labsii fayyaa hundatti bu’uura ta’e. Kun bu’aalee akkasii fiduun danda’e:

Dandeettii hojii fayyaa guddisuu,

Dargaggoota fi dubartoota fayyaa isaanii tikfachuuf qajeelchuu,

Haala jireenya hawaasaa foyyeessuu,

Dhukkuboota daddarboo hir’isu,

Qulqullina fi nagaa hawaasaa mirkaneessuu.

Kanaaf, heerri kun bu’uura seeraa fayyaa biyya hundaati.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *