Dr. Sheek Mahammad Rashaad Abdullee (1934-2013) hayyuu Islaamaa fi aalimii beekamaa ta'uu isaa qofa osoo hin taane, Qabsaawaa cimaa Afaanii fi Eenyummaa Oromoo ture. Jireenya isaa guutuu beekumsa amantiin bu'uureffatee, humni guddaan inni Afaanii fi Oromummaa irratti qabu yeroo hunda ifa ture. Qabsoo inni mirga Afaan Oromoo, beekumsa amantii fi dhimmoota biyyaa addunyaatti beeksisuuf godhe, dhaala hin dagatamne dhalootaaf lafa kaa'eera.
1. Amantii fi Oromummaa Tokko Gochuu
Dr. Sheek Mahammad Rashaad amantii fi qabsoo sabaa meeshaalee addaan hin citneetti fudhata ture. Hojiin isaa inni guddaan lamaan kun, waliin deeman:
- Quraana Afaan Oromootti Hiikuu: Akkuma beekamu, Quraana Afaan Oromootti hiikuun isaa, hojii amantii kan ummanni Oromoo dubbii Waaqaa afaan isaatiin akka hubatu taasisu ture. Haa ta’u malee, kun hojii qabsoo Oromummaatiis ture. Amantii gadi fageenya qabu akka Quraanaa hiikuuf Afaan Oromoo fayyadamuun, Afaan Oromoo akka Afaan Ulfinaa fi Beekumsaa addunyaatti beeksisuuf tarkaanfii cimaa ture. Kunis, Afaan Oromoo Afaan sagalee gabaa yookaan walaloo qofa osoo hin taane, Afaan falaasama amantii guddaa ta’uu isaa mirkaneesse.
- Qubee Madaqsisiuu: Hiikkaa Quraanaa kana kan inni hojjete, Qubee Afaan Oromoo (kan inni madaqse) fayyadamuun ture. Kana gochuun, Qubee Oromoo kana fudhatama guddaa akka argatu fi sababa amantiitiin akka babal'atu taasise. Qubee kana barsiisuun, dhaloonni Oromoo Afaan isaaniin barachuu akka danda'uuf bu’ura cimaa kaa'e. Hojiin beekumsa amantii Afaan Oromoon dhiyeessuu, Afaanii fi Eenyummaa Oromoo cimsuuf meeshaa guddaa ture.
2. Qabsoo Oromummaa Yuunivarsitii Keessaa
Qabsoon Dr. Mahammad Rashaad karaa barnootaatiinis ifatti mul'ate.
- Murannoo Al-Azhar: Yeroo Yuunivarsitii Al-Azhar (Kaayiroo, Masrii) keessa barataa turetti, waa'ee Oromoo fi Oromummaa itti dhagahamaa dhufe. Yeroo sana miseensa waldaa barattoota Oromoo ta'uun, dhimma hawaasa isaa irratti hirmaannaa guddaa qaba ture.
- Gaaffii Seena-Qabeessa: Yaaliin inni gochaa ture keessaa inni beekamaan tokko, gara Pirezidaantii Yuunivarsitichaa deemuun, hawaasa Oromoo Afaan Oromootiin karaa Raadiyoo akka barsiisu gaafachuu isaa ti.“Nutis seenaa himamu qabna, afaan dubbatamu qabna, qubee ittiin qubeessinu qabna. Kana hunda miidiyaadhaan mul'isuu waan barbaannuuf miidiyaa nuuf heeyyamaa,” jedhe.
- Faayidaa Isaa: Gaaffiin isaa kun, Oromoo seenaa fi afaan mataa isaa qabu jedhamee akka beekamu taasise. Haaluma kanaan, Sagantaa Raadiyoo Afaan Oromoo yeroo jalqabaaf Kaayiroo irraa akka jalqabamu gochuun, sagalee Oromoo sadarkaa idil-addunyaatti tamsaasuuf daandii saaqe.
3. Gumaacha Isaa Siyaasaa fi Aartii Keessatti
Qabsoo fi ilaalchi Dr. Mahammad Rashaad amantii qofa osoo hin taane, dhimmoota hawaasaa fi siyaasaa keessattis mul'ateera.
- Deeggarsa Aartii Oromoo: Yeroo Raadiyoo Moqadishoo keessa hojjechaa turetti, sagalee Oromoo tamsaasuun, Sirboota Oromoo dhageessisuu bira darbee, Artistoota Oromoo (Afran Qalloo) deeggaruun beekama. Kunis, Aartii Oromoo kan yeroo sanatti haalli isaa ulfaataa ture, akka cimina argatu fi saba biraan ga'u taasiseera. Aartiin meeshaa qabsoo ta'uu isaa amanuun, Oromummaan aartii keessaan akka jiraatu gochaa ture.
- Bilisummaa Afaanii fi Qabsoo: Jireenya isaa guutuu, 'Afaan Oromoo' qabsoo siyaasaa kam irraayyuu olitti ilaalee hojjete. Afaan tokko qabsoon isaa yoo cime, eenyummaan isaa hin dhabamu jedhee amana ture.
Goolaba
Dr. Sheek Mahammad Rashaad Abdullee hayyuu amantii fi abbaa qabsoo Oromummaa kan hojiin isaa, Dhaloota Oromoo hunda Afaanii fi Amantii isaaniin tokkoo fi ofitti amanamummaa qabu ta'ee akka guddatu taasiseera. Hiikkaa Quraanaa, Qubee Afaan Oromoo fi Sagantaalee Raadiyoo walitti qabuun, Hayyuu Amantii Oromoo fi Qabsaawaa Oromummaa kan seenaan yoomuu hin daganne ta'eera.