Gaa’eliin waa’ee waligaltee lamaan, jaalalaan fi waliigaltee jireenya waljijjiirraa irratti hundaa’e dha. Garuu yeroo tokko tokko waliigalteen kun akkaataan itti jalqabameen turu hin danda’u. Kanaafuu, seerri Itoophiyaa (Seera Gaa’elaa fi Hawaasummaa) hiika gaa’elaa akka danda’amu seeraan kaa’ee jira. Hiikni gaa’elaa yeroo hunda fedhii nama tokko qofaan osoo hin taane sababa ifa ta’e fi ragaa seeraan deggaramu qabaachuu qaba.
- Waliigaltee fi Walhubannoo Dhabuu
Gaa’ela keessatti dhugumaan akka walii gala jiraachuu fi waliif amanamummaa barbaachisaa dha. Yeroo tokko tokko garuu, haala jireenyaa fi ilaalcha adda addaa irraa ka’uun walhubannoon ni manca’a. Fakkeenyaaf:
Fakkeenya qabatamaa: Maariyaam fi Lammii yeroo jalqabaatti jaalalaan gaa’ela raawwatan. Garuu yeroo muraasa booda Lammii hojii fi hiriyoota isaatiin qofa jiraachuuf jalqabe, Maariyaam immoo hojii manaa qofaan liqimfamte. Marii fi waliigalteen dhabamee, walitti dhufeenyi isaanii seeraan ni laafaa fi bu’uura hin qabu jedhamuun hiikaa gaaffachuun ni danda’ama.
- Miidhaa Qaamaa fi Sammuu Geessisu
Fakkeenya qabatamaa: Fira’ol yeroo hunda haadha manaa isaa irratti harka kennuu jalqabe. Kanaaf, haati manaa isaa nageenya jireenya fi sammuu eegsisuuf mana murtii dhaquun hiikaa gaafachuu ni danda’a.
- Dhaloota Godhuu Dhabuu fi Rakkoo Walqunnamtii
Haalli dhaloota (fertility) yeroo tokko tokko sababoota hiikaa gaa’elaa ta’a. Yoo waliigalteedhaan yeroo dheeraa fi marii bal’aan booda daa’ima argachuu hin danda’amne, ykn rakkoon walqunnamtii jireenya waljijjiirraa irratti dhiibbaa geessise, hiikaa gaafachuun seeraan ni danda’ama.
Fakkeenya qabatamaa: Abdu fi Saba yeroo dheeraaf daa’ima barbaadan, garuu yeroo marii fi qorannoo qorichaa booda walii gala dhabuun isaanii gara walitti bu’iinsa guddaa geesse. Dhuma irratti, walitti bu’iinsichi hiikaa gaa’elaaf sababa ta’e.
- Jiraachuu Dadhabsiisa Jireenyaa Waliigalaa
Gaa’ela keessatti jireenya waliin jiraachuu dadhabsiisu kan akka hiyyummaa cimaa, hojii dhabuu, ykn waliigaltee diinagdee dhabuu hiikni gaa’elaa ta’uu danda’a. Yoo walitti dhufeenyi kun rakkoo guddaa fi jireenya waljijjiirraa hin danda’amne ta’e, seerri hiikaaf balbala banee jira.
Fakkeenya qabatamaa: Waaqjiraa fi Dinkinesh yeroo dheeraaf walitti jireenya eegaluuf yaalan. Garuu Waaqjiraa hojii dhabee, dinagdeen isaanii walitti hin galle. Mariin isaanii dhuma irratti walitti dhufeenya diiguun hiikaa gaafachuuf isaan geesse.
Xumura
Hiikaa gaa’elaaf sababa seeraan qabamoo adda addaa jiru: waliigaltee dhabuu, miidhaa qaamaa fi sammuu, dhaloota dhabuun, fi jireenya waliin jiraachuu dadhabsiisu. Fakkeenya qabatamaa keessaa hubachuun, hiikni gaa’elaa fedhii dhuunfaa qofaan osoo hin taane, mirga, nageenya, fi fayyaa hirmaattota ilaallatu akka ta’e ni mul’isa. Kanaaf, namni hiikaa barbaadu mana murtii seeraan barbaachisu dhaquun ragaa fi sababa ifa ta’e dhiyeessuu qaba.